Туризм, рекреация және экоағарту бөлімі

Подробности статьи

"Сырдария - Түркістан мемлекеттік өңірлік табиғи паркі" ККМ-нің туризм, рекреация және экоағарту бөлімінің 2017 жылға арналған жұмыс жоспары

Парктер шеруі - 2017

Туризм, рекреация және экоағарту бөлімінің 2016 жылы атқарған жұмыстары

Парктер шеруі - 2016

Боралдай филиалы, Теректі демалыс аймағында киіз үй, тапчандар, палаткалармен жабдықталған және де табиғи экомонша, табиғи су бассейні салынып, демалушыларға көрсетілетін қызметтер жасалуда.

Экомонша

Табиғи су бассейні

Жылжымалы қонақ үй тектес вагон – 6 адамдық орнымен

10 адамдық палаткалар

Мініс аттармен жабдықталған және олар жалға беріледі

 Туризм, рекреация және экоағарту бөлімінің 2014 жылы атқарған жұмыстары

Экологиялық ағарту, туризм және рекреациялық қызмет.
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман және аңшылық шаруашылығы комитетінің төрағасының 2007 жылғы22 қаңтардағы №21 санды бұйрығымен бекітілген "Табиғат қорғау мекемесінің рәміздерін әзірлеу және пайдалану ережесіне" сәйкес өңірлік табиғи парктің рәміздері (эмблемасы мен туы) әзірленіп, ҚР Қоршаған орта және су ресурстары министрлгінің орман және аңшылық шаруашылығы комитетінің 2014 жылғы 14 шілдедегі "Сырдария -Түркістан мемлекеттік өңірлік табиғи паркінің рәміздерін бекіту туралы" № 221 санды бұйрығымен бекітілді.

-ҚР Ауыл шаруашылығы министрінің 2012 жылғы 14 қыркүйектегі №25-02/457 санды "ҚР мемлекеттік орман инспекциясы мен мемлекеттік орман күзетінің лауазымды адамдарының айырым белгілері бар нысанды киім (погонсыз) үлгілерін киіп жүру туралы қағидасын бекіту" туралы бұйрығымен бекітілген, осыған байланысты "Малашевич" ЖШС-не тапсырыс беру арқылы жалпы соммасы 400 000 теңгені құрайтын темір төс белгілер (жетон) жасалынып, мекеменің 154 мемлекеттік инспекторларына тапсырылды.

— өңірлік парк аумағында техникалық-экономикалық негіздемесінде жоспарланған 7 туристік соқпақтардың паспорттарының жобасы жасалып, ОҚО Орман және аңшылық шаруашылығы аумақтық инспекциясымен келісімделіп, ҚР Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі Орман және аңшылық шаруашылығы комитетінің 28.02.2014 жылғы №67 бұйрығымен бекітілді. Оның 3-і туристік соқпақ, ал 4-і туристік маршруттар.

— парк аумағындағы 3 туристік соқпақ пен 4 туристік маршруттарға паспорттар орнатылды.
Бекітілген туристік соқпақтар мен маршруттар бойынша жүргізіліп жатқан жұмыстар:
- Боралдай филиалының Сүңгі бөліміндегі бірінші айналымына, экологиялық туризмді дамыту және туристерге қонақ үй ретінде ұсыну мақсатында жылжымалы 4 адамдық вагон-будка орналастырылды.

Вагон будка жылытылған, 4 адамға арналған кереуетпен және шағын ас үйге арналған жабдықтармен жабдықталған.

Боралдай филиалының жоғарғы Боралдай бөлімі №3 шеберлік учаскесіне туристер мен демалушылардың жоғарғы деңгейде демалуына және қону мүмкіндігін ұсыну үшін, этнографиялық ауылдың қазығы ретінде сегіз қанатты киіз үй орнатылды.

Сырдария филиалының өзен жағалауына, жоспарланған балықшылар ауылы ретінде жылжымалы вагон-будка орналастыру жұмыстары жүргізілді;

-Боралдай филиалындағы туристік маршруттарды абаттандыруға 60 (алпыс) дана ағаш скамейкалар жасалынды.

— Қазақстан Республикасының "Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы" Заңының 10 бабы 2 тармағының 7 тармақшасына және аталған Заңның 38 бабына сәйкес Оңтүстік Қазақстан облысы табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасының 2014 жылғы 4 тамыздағы "Сырдария -Түркістан мемлекеттік өңірлік табиғи паркі КММ-сі көрсететін қызметтері үшін тарифтер мөлшерін бекіту туралы" №84-Ө санды бұйрығымен тарифтер бекітілді.

— өңірлік парктің 28.08.2014 жылғы "Бекітілген тарифтерді қолданысқа енгізу туралы" №85 санды бұйрығы жұмыс жүргізуге шығарылған.

— ОҚО маслихатының "Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша жергілікті маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды пайдаланғаны үшін төлемақы ставкаларын белгілеу туралы" 28 наурыз 2013 жылғы № 12/105-V санды шешімі негізінде өңірлік парктің 28.08.2014 жылғы "Бақылау-өткізу бекетінің қағидасын бекіту туралы" №86 санды бұйрығы шықты.

— өңірлік парктің аталған бұйрықтарына сәйкес үш филиалда бақылау-өткізу бекеттері орнатылды.
Сырдария филиалында- 2 бекет: 1) Байырұм орманшылығы, 26 айналым, 20 орамда жауапты маман- мемлекеттік инспектор Е. Етеубеков.
2) Тақыркөл орманшылығы 7 айналым, 17 орамдажауапты маман- орман шебері М.Сапарбеков;
Боралдай филиалында- 1 бекет:1) Аяқ Сүңгі бөлімі, 2 айналымжауапты маман- мемлекеттік инспектор М. Көлтаев;
Түркістан филиалында-2 бекет: 1) Қызылшаруа орманшылығы, 3 айналым, 16 орамдажауапты маман- орман шебері Т. Сарбаев2) Шәуілдір орманшылығы 296 орамдажауапты маман- мемлекеттік инспектор С. Сұлтанмұратов бекітілді.
әр филиалдың бақылау-өткізу бекеттері кассалық аппараттармен жабдықталып, салық кодексінің 508 тармағына сәйкес кассалық аппараттар аудандардағы салық органдарында тіркелді.
- Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы Заңының 8-тарау 46 бабында "Мемлекеттік ұлттық табиғи парктерде туристік және рекреациялық қызметті өздерінде туроператор қызметіне лицензия болған кезде тікелей мемлекеттік ұлттық табиғи парктер, жеке және заңды тұлғалар жүзеге асырады" - делінген.

— 2014 жылғы 25-қыркүйекте, Астана қаласында орналасқан индустрия туризм комитеті, Қазақстан Республикасының Индустрия және жаңа технологиялар министрлігінің № ТО-2206 санды өңірлік парктің атына мемлекеттік лицензия алынды.
- ОҚО табиғи рестурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасына 23.12.2014 жылғы №926 санды хатымен өңірлік парк аумағында ұйымдастырылатын тендерлік құжаттаманы бекіту үшін облыстық уәкілетті орган немесе республикалық деңгейде келісімделетіні жөнінде түсіндірме беруі сұралды.
- өңірлік парк аумағында реттелмелі туризм мен рекреацияны жүзеге асыру үшін жер учаскескелерін жалға беру ҚР Үкіметінің 2012 жылғы 7 мамырдағы №910 қаулысына сай жүргізіледі делінген, осыған байланысты ОҚО табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасына, ОҚО орман және аңшылық шаруашылығы аумақтық инспекциясына, жергілікті туризм департаментіне, ОҚО сәулет және қала құрылыс басқармасына, ОҚО жер қатынастары басқармасына мүшелік етуге маман бөлуді сұрау туралы хаттар жазылып, жауаптар алынды.

Табиғат мұражайының және келу орталығының (визит центр) саны мен жағдайы.
Өңірлік парктің жаңадан құрылуына байланысты келу орталығы салынбаған, алайда мекеменің техникалық-экономикалық негіздемесінде келешекте салу жоспарланған. Қазіргі таңда келу орталығының сызба нұсқасы жасалынып, көрмеге қойылатын заттар (экспонаттар) жинақталуда. Соның ішінде: Қазақстан Республикасының қызыл кітабына енген өсімдіктер мен жәндіктерден жасалған 729 дана гербарийлер және стендтер, өңірлік парктің ғылыми кітапхана қорына 430 дана кітап (оның 171 данасы жергілікті және республикалық кітапханалардан сатылып алынды, қалған 229 данасы филиалдар мен Бас мекеме қызметкерлерінің көмегімен толықтырылды), Қаратау архарының экспонаты, Бұхар бұғысының экспонаты, Бұхар бұғыларының табиғи жолмен түскен мүйіздерінен жасалынған экспонаттар, мектеп оқушыларының қолдан жасалынған макеттері мен «Табиғат» тақырыбына салған композициялары;

Экологиялық – ағарту мақсатындағы жүргізілген іс – шаралар.
-"Парктер шеруі -2014" акциясының салатанатты ашылуы 22-наурыз күні Қаратау мемлекеттік табиғи қорығымен бірлесіп өтті.
-27-наурыз күні Шымкент қаласының №3 балалар үйінде тәрбиеленуші жас өспірімдерге парк шеруінің жалғасы ретінде мектеп орманшылығы орнатылды. Балалар үйінің ауласына мекеме тарапынан ақысыз түрде көшеттер отырғызылды.

— 4- сәуір күні халықаралық құстар күні мерекесіне орай Шымкент қалалық зоологиялық саябағында ОҚО Білім басқармасының экологиялық орталығымен және Шымкент қалалық зообақпен бірлесіп "Құстар біздің досымыз" атты іс-шара өтті.

— Ағымдағы жылдың 19-сәуірінде "Ұлттық ағаш егу күніне" орай, Ордабасы ауданы Темірлан ауылында ОҚО табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасына қарасты 9 (тоғыз) мекеме бірлесіп "Орманшылар" және "Саябақтар шеруі" тақырыбында іс-шара ұйымдастырып, табиғат қорғау мекемелерінен барлығы 192 маман және 11 арнайы шақырылған қонақтар мен БАҚ өкілдері қатысты.

Іс-шара барысында орманшылар арасында ұлттық тағамдар сайысы, ағаш егу, қысқа футбол, қысқа волейбол,

ұлттық би, патриоттық ән айту, ұлттық аспапта өнер көрсету конкурстары бойынша сайыстар өткізілді.

Ағаш егу конкурсында 200 (екі жүз) дана үйеңкі, шаған, емен, каштан көшеттері, 20 (жиырма) дана жай аршалары отырғызылды.

Барлық сайыстар бойынша жеңімпаздар анықталып, түрлі номинациялармен марапатталды. - 4 мамыр күні экологиялық орталықпен бірлесіп Шымкент қаласының №36 Қазыбек би атындағы 7 сынып оқушылары мен №40 Алпамыс батыр атындағы көп салалы гимназия мектебінің 7 сынып оқушыларымен,

Боралдай филиалында "Қызғалдақтар күні" аталып өтті.

Мектеп оқушыларына түрлі сайыстар ұйымдастырылып, жеңімпаздар сыйлықтармен марапатталды.
- Өңірлік табиғи парк Оңтүстік Қазақстан облысы Білім басқармасының Экологиялық орталығымен бірлесе жұмыс жасауда. 2014 жылдың 19 қазан күні Туризм, рекреация және экоғарту бөлімінің қызметкерлері Экологиялық орталықтың оқушыларының қатысуымен семинар тренинг өткізді.

Семинар «Парктер неге керек?» тақырыбымен басталды. «Өндірісі дамыған елде кейбір жан-жануарлар мен өсімдіктер дүниесі өзінің алғашқы табиғи тіршілігінен айырылып қалмақ. Олар азайып, жылдар өткен соң, мүлдем құрып кету қаупі туады.

Құстар сайрап, көбелектер ұшып, гүлдер гүлдеп тұруы үшін біз өз Отанымыздың табиғатын жан-жақты қорғауға тиістіміз. Қайткен күнде де табиғат өзінің табиғи қалпын сақтауы қажет. Сол мақсатта осы парк қызметкерлері жұмыс атқаруда. Парктерге барғанда ешбір аңға, құсқа тиіспей, гүлдер мен өсімдіктерді жұлып, таптамау, табиғатты қорғап, аялау керектігі айтылды. Сондай – ақ парк аумағындағы табиғаттың әсем де көрікті жерлері үлкен көлемді экранмен көрсетілді. Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына енген өсімдіктер мен жануарлардың біздің өңірлік парк аумағындағы түрлерімен танысты. Түркістан филиалындағы жануарлар әлеміне ерекше сипат, әсем түр келбет беретін «Сыр сұлуы Кермаралды» бұхар бұғыларының бейнефильмі көрсетілді.

Экологиялық ағарту мен туризм саласы бойынша парк қызметкерлері қатысқан халықаралық конференциялар
- 26-27 ақпан күндері аралығында Қостанай қаласында өткен «Биоалуантүрлілікті зерттеу мен ерекше қорғалатын табиғи территориялар желілерін қалыптастыру мен жұмыс істеудегі жетістіктер» (б.ғ.д., профессор Брагинаның мерей тойына орай) атты Халықаралық ғылыми-практикалық конференциясына қатысты. Екі күндік ғылыми-практикалық конференцияны төрағалық еткен Қ.Р Білім және ғылым министрлігі Қостанай мемлекеттік педагогика институтының ректоры, академик ғ.ғ.д., профессор Қ.М. Баймырзаевпен ҚМПИ БЭМ ҒЗО директоры, ОФУ ботаника және зоология кафедрасының профессоры, б.ғ.д., Т.М. Брагина. -25-26 сәуір күндері Қаратау мемлекттік табиғи қорығының 10 жылдығына ойластырылған "Қаратау қорығының биоалуантүрлілігін сақтау және олардың тұрақты дамуының перспективалары" атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияға қатысты.

— 09 қыркүйек күні Арал қаласында "Барсакелмес мемлекеттік табиғи қорығы" РММ-ның 75 жылдығына ойластырылған "Арал өңірімен Барсакелмес қорығының биоалуантүрлілігін сақтау және оның тұрақты дамуының перспективалары" атты халықаралық ғылыми тәжірибелік конференциясына қатысты.

-16-17 мамыр күндері Түркістан қаласында өтетін TEMPUS 2012 I-WEB жобасы аясындағы Қ.А.Яссауи атындағы халықаралық қазақ-түрік университетіне халықаралық консультациялық кеңестің жазғы университетіне және семинар-кеңесіне қатысты.

Семинарда Англия, Испания, Германия, Кипр мемлекетттерінен келген ғалымдар және Қ.А.Яссауи атындағы ХҚТУ, Аль-Фараби атындағы ҚМУ, Көкшетау мемлекеттік университетінің оқытушылары, Орталық Азия аймақтық экологиялық орталығы, Қазақ су шаруашылғы ғылыми-зерттеу институты, Қазақ балық шаруашылығы зерттеу институты, Қаратау мемлекеттік қорығынан келген мамандар баяндама жасады. Семинар соңында қатысушыларға халықаралық үлгідегі сертификат тапсырылды.
- Қыркүйек айының 17-19 аралығында Оңтүстік Қазақстан облысының Экологиялық орталығының ұйымдастырумен өткен 3 күндік «Менің денсаулығым мен экология- менің болашағым» атты жас экологтар слетіне бөлімнің экологиялық ағарту маманы қатысып, Облыстық білім басқармасының басшысы А.Елшиеваның алғыс хатымен марапатталды.
- Қыркүйек айының 23 күні қаладағы жоғарғы оқу орындардың бірі М.Әуезов атындағы ОҚМУ-нің агрономия, география, биология мамандығында оқитын студенттеріне бөлімнің қоғаммен байланыс жасау маманы өңірлік парк туралы, оның мақсаты мен жұмысы, бөлім жұмыстары, туристік экосоқпақтар туралы, паркте атқарылған жұмыстар туралы лекция өткізілді. Сонымен қатар, бұхар бұғылары туралы видеоролик көрсетіліп, дала-өндірістік практикасына шақырылды және үнпарақтар мен күнтізбелер таратылды.
-2-6 қараша күндері Көкшетау қаласында өтетін TEMPUS 2012 I-WEB жобасы аясындағы Халықаралық Консультациялық Кеңестің қысқы университетіне және семинар-кеңесіне, Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетіне қатысты.

Парк аумағындағы өткізілген іс – шаралар, келісім шарттар
«Сырдария-Түркістан мемлекеттік өңірлік табиғи паркінің филиалдарындағы орман қоры жерімен шектесетін елді мекендерде ұйымдастырылған мектеп орманшылығының саны 2014 жылғы жоспар бойынша 55-ке жетті. Оның ішінде Арыс (25) және Түркістан (14) қалалары мен Бәйдібек (10) және Отырар аудандарында (6) «Мектеп орманшылығы» ұйымдастырылған. Мектеп орманшылығы мүшелерінің саны 939 оқушыға жетті. Жас орманшыларға орман қоры жерінен 5,4 га жер бөлініп беріліп, оқушылар күзгі және көктемгі дән себу мен көшет отырғызуға жерлерді дайындауда, оларды отырғызу, ағаштарды және егілген тұқымдарды күтіп баптау, тұқым жинау жұмыстарымен айналысты.

Ұйымдастырылған мектеп орманшылықтарында өңірлік паркте жүргізіліп отырған ерекше қорғалатын табиғи аумақтар, ғылыми зерттеулер мен жұмыстар, экологиялық соқпақтар мен маршруттар, өңірлік парк аумағында мекен ететін аң құстар туралы 101 лекциялар өткізіліп, өрт қауіпсіздігі ережелері мен талаптарын сақтау жөнінде түсіндірілді.

445 оқушылардың қатысуымен 46 сенбіліктер ұйымдастырылды. 237 оқушылардың қатысуымен 11 табиғат қорғау акциясы және көшет отырғызу жұмыстарына 483 оқушы жұмылдырылып, олардың қатысуымен 1064 көшет отырғызылды.

Мектептердің мектеп орманшылық мүшелерінің қатысуымен жергілікті тұрғындар арасында ормандарды өрттен сақтау, өңірлік табиғи парктің жануарлары мен өсімдіктерін қорғау туралы 52 рет үгіт-насихат жұмыстары жүргізіліп, 1700 дана үнпарақтар таратылды.

«Сырдария-Түркістан мемлекеттік өңірлік табиғи паркі» КММ-де
ұйымдастырылған мектеп орманшылықтары бойынша

Бұқаралық ақпарат құралдарымен жұмыс.
Медиа жоспар (әр бөлім бойынша), жарияланған мақалалар, мақаланың аты,
газеттің аты.

Газет және журнал беттерінде жарық көрген мақалалар саны – 29.

1. «Жаңалық» республикалық ақпараттық газеті, №03(499) 23 – қаңтар 2014 жыл, мақала: «Қамкөл отбасыға қамқорлық жасалды»;
2. «Шарайна – шартарап» жергілікті ақпараттық газеті, № 04 24 – қаңтар 2014 жыл, мақала: «Орман тұқымбағын дамыту – жасыл желекті молайтудың негізі»;
3. «Тұран - Ақпарат» республикалық ақпараттық танымдық басылым, №45(141) 31 – қаңтар 2014 жыл, мақала: «Орманды молайту – басты мақсатымыз»;
4. «Айғақ» республикалық танымдық газеті, №08 26 – ақпан 2014 жыл, мақала:«Елік – таудың еркесі» ;
5. «Атамекен» республикалық қоғамдық – экологиялық газет, № 5(194)1 – 15 -наурыз 2014 жыл, мақала: «Табиғаты тұнған өлкемізді өңірлік саябақ қорғайды»;
6. «Оңтүстік Қазақстан» облыстық қоғамдық саяси газеті , № 53 – 54, 12 – сәуір 2014 жыл, мақала: «Бүлдірсеңіз екі есе айыппұл»;
7. «ЭкоӘлем» республикалық қоғамдық – экологиялық журнал, № 2(11) наурыз 2014 жыл, «Боралдай өңірінің пайдалы, бағалы қасиеттері бар өсімдіктер»;
8. «Атамекен» республикалық қоғамдық – экологиялық газет, № 7(196)1 – 15 -сәуір 2014 жыл, мақала: «Оңтүстік өлкедегі Саябақтар шеруі»;
9. «Дөңгеленген дүние» республикалық қоғамдық – саяси газеті, №19 (379) 21 – мамыр 2014 жыл, мақала: «Кауфман қызғалдағы»;
10. «Оңтүстік Қазақстан» облыстық қоғамдық саяси газеті , мақала: «Облыс тарихының жылнамасы»;
11. «ЭкоӘлем» республикалық қоғамдық – экологиялық журнал, № 3(12 маусым 2014 жыл, мақала: «Туристік маршруттардың табиғатымен танысып, танымымызды байытуға кеңінен пайдаланайық!»;
12. «ЭкоӘлем» республикалық қоғамдық – экологиялық журнал, № 3(12) маусым 2014 жыл, мақала: «Өңірлік саябақтың құстар әлемі»;
13. «Оңтүстік Қазақстан» облыстық қоғамдық саяси газеті , № 104(19723) 17 – шілде 2014 жыл, мақала: «Қызыл кітапқа енген аңды атып...»;
14. «Атамекен» республикалық қоғамдық – экологиялық газет, №14 (536) 16 – 31 шілде 2014 жыл, мақала: «Өрт – Әсем табиғаттың қауіпті жауы»;
15. «Атамекен» республикалық қоғамдық – экологиялық газет, №14 (536) 16 – 31 шілде 2014 жыл, мақала: «Биологиялық саналуандықты зерттеу өңірлік табиғи парктің ғылыми жұмыстарының негізгі бағыты»;
16. «Атамекен» республикалық қоғамдық – экологиялық газет, №15 (537) 1 – 15 тамыз 2014 жыл, мақала: «Табиғатты сүю – сәби кезден басталады»;
17. «Оңтүстік Қазақстан» облыстық қоғамдық саяси газеті , № 115 (19734) 4 – тамыз 2014 жыл, мақала: «Өңірлік саябақтың өз ерекшеліктері»;
18. «Дөңгеленген дүние» республикалық қоғамдық – саяси газеті, №31 (391) 20 – тамыз 2014 жыл, мақала: «Боралдайдың бағалы өсімдіктері»;
19. «Атамекен» республикалық қоғамдық – экологиялық газет, №18 (207) 15 – 30 қыркүйек 2014 жыл, мақала: «Бұқар бұғыларының қазіргі жағдайы»;



20. «Оңтүстік Қазақстан» облыстық қоғамдық саяси газеті, № 127 (19746) 25 – тамыз 2014 жыл, мақала: «Аңшылық маусымы ашылды»;
21. «Атамекен» республикалық қоғамдық – экологиялық газет, №17 (206) 1 – 15 қыркүйек 2014 жыл, мақала: «Облыс аумағында 2014 – 2015 жылдарда күзгі-қысқы аңшылық маусымы ашылды»;
22. «Атамекен» республикалық қоғамдық – экологиялық газет, №19 (208) 1 – 15 қазан 2014 жыл, мақала: «Парк аумағында туризм күні атап өтілді»;
23. «Тұран - Ақпарат» республикалық ақпараттық танымдық басылым, № 38(186) 19 – желтоқсан 2014 жыл, мақала: «Жасыл орман – ел байлығы»;
24. «Оңтүстік Қазақстан» облыстық қоғамдық саяси газеті, № 147 (19766) 2 – қазан 2014 жыл, мақала: «Кекілікті атпаңыз!»;
25. «ЭкоӘлем» республикалық қоғамдық – экологиялық журнал, № 4(13) тамыз 2014 жыл, мақала: «Өңірлік табиғи парктің Сырдария атырауындағы сүтқоректілер әлемі»;
26. «Оңтүстік Қазақстан» облыстық қоғамдық саяси газеті, № 189 (19808) 2014 жыл, мақала: «Сирек өсімдіктер анықталды»;
27. «Айқын» республикалық қоғамдық саяси газет, №227 24 қараша 2014 жыл, мақала: «Өңірлік парктегі орманның алар орны»
28. "Оңтүстік Қазақстан" ОҚСГ, № 194-195 (19814) 27 желтоқсан 2014 жыл, мақала: "Елдің көркі - жасыл аймақ"
29. «Шартарап - Шарайна» Шардара аудандық газет, №52 26 желтоқсан 2014 жыл, мақала: «Өңірлік табиғи парктің пайдалану режимін сақтайық»

Жоспарланған мақалалар мен орындалуы:
Бас мекеме мақала жоспарланды 18-28 орындалды, 1 телеарна жоспарланды -3 орындалды, 2радио-2; Сырдария мақала жоспарланды 67-77 орындалды, 2 телеарна-4, 1 радио-1; Боралдай мақала жоспарланды24-24 орындалды, 1 телеарна-3, 1 радио; Түкістан мақала жоспарланды 46-46, 1 телеарна-2, радио жоқ.
Көрмелер
- Облыс әкімдігінің қолдауымен Шымкент қаласының "Көрме" орталығында облыстық туризм басқармасының ұйымдастыруымен "Сарқылмас саяхат" 8-ші Қазақстандық туристік жәрмеңкесі ұйымдастырылды.

Аталған жәрмеңке жылжымалы түрде жыл сайын Қазақстанның әр облысында өтіп тұрады.

Іс- шараның басты міндеті облыстың ішкі және кіру туризмін дамыту ОҚО туристік бағыттарын жылжыту. Сонымен қатар Қазақстандық туристік ұйымдар мен табиғат қорғау мекемелері арасында іскерлік қарым-қатынас орнату, өзара тиімді келісім шарттар мен меморандумдарға тұру.

Жәрмеңкеге мемлекеттік табиғи қорықтар, резерваттар, ұлттық парктер, Алматы және Астана қалаларының туризм басқармаларының қызметкерлері, туристік мекемелер мен ұйымдар, қонақ үй және демалыс орындарының өкілдері қатысты. Туризм мамандарын даярлайтын жоғарғы оқу орындары мен санаторийлер Ұлыбритания, Италия, Оңтүстік Африка, Германия мен Ресейдің бұқаралық ақпарат өкілдері келді. Жәрмеңке аясында түрлі номинациялар бойынша конкурстар өткізіліп жүлдегерлер анықталды, өңірлік табиғи паркте белсене қатысқаны үшін сертификатпен марапатталды.

Территорияны оқу-жаттығу мақсатында пайдалану.
Оқу – жаттығулар, экскурсия және студенттермен практика өткізу
- Оңтүстік Қазақстан облысындағы «Шымкент аграрлық колледжі» мемлекеттік коммуналдық қазыналық кәсіпорнымен ЕҚТА-ын оқу-жаттығу мақсатында пайдалану жөнінде келісім-шарт жасалынып, «Орман шаруашылығы бақша-саябақтың және ландшафттық құрылыс» мамандығы бойынша, өңірлік парктің үш филиалында аталған колледждің 4-ші курс студенттері өндірістік практикадан өтті. М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан облысы мемлекеттік университетінің география, биология және туризм мамандықтары бойынша шілде айында мекеменің Боралдай филиалында оқу-әдістемелік практикасынан өтті.

-2014 жылдың маусым айында жасөспірімдер экологиялық экспедициясы "Южный Казахстан" облыстық қоғамдық-саяси жауапакершілігі шектеулі серіктестігі мен өңірлік парктің қолдауымен Сырдария өзенінің бойымен спорттық және су туризмі ретінде жүзіп өту экскурсиясын өткізді.

— Есепті жылдың шілде айында екі топтан құралған жасөспірімдер экологиялық экспедициясы өңірлік парктің қолдауымен Боралдай өзенінің бойындағы Шұқыршақ жартасынан экстрималды түрде жүзіп өту экскурсиясын өткізді.

Іс-тәжірибе алмасу мақсатында
Республика аумағындағы ЕҚТА қарым қатынас және шетел мамандарының оқу жаттығу мақсатында аумаққа келуі (қай елден, қандай мақсатта) Республика аумағындағы «Сайрам-Өгем мемлекеттік ұлттық табиғи паркіне», «Қаратау мемлекеттік табиғи қорығына», «Ақсу-Жабағылы мемлекеттік табиғи қорығына», «Іле Алатау мемлекеттік табиғи қорығына» іссапармен бөлім басшысы мен мамандары іс-тәжірибе алмасу мақсатында барып, қорықтардың жұмыс жасау барысымен танысып тәжірибе алмасты.

Мамандардың қорықтық, қоршаған ортаны қорғау саласы бойынша біліктілігін арттыру мен қайта даярлау.
- 14-16 мамыр күндері бөлім басшысы Шарын мемлекеттік ұлттық табиғи паркіне біліктілігін арттыру мен тәжірибе алмасу мақсатында болды.
- 4-5 маусым күндері Іле Алатау мемлекеттік ұлттық табиғи паркіне біліктілігін арттыру мен тәжірибе алмасу мақсатында болды.

Өңірлік парк аумағын туристік мақсатта пайдалану және жаңа туристік маршруттардың жобалары.
Туристік бағыттар, соқпақтар мен көру алаңқайларының сипаттамасы. Туризм, рекреация және экологиялық ағарту бөлімі - туризм және рекреация саласында 7 тармақтан тұратын, экологиялық ағарту саласында 13 тармақтан тұратын іс-шаралар жоспары әзірленіп, 2014 жылға арналған іс - жоспары бекітілген. Жоспар бойынша бүгінгі таңда туристік соқпақтары анықталып, паспорттары орнатылып және абаттандыру жұмыстары жүргізілді.

1-ші туристік соқпақ - Қостұра - Тұттыбұлақ қойнауы -Қасқабастау - Мойнақ өткелі - Боралдай шатқалы деп аталатын 2- күндік соқпақ . Жаяу және атпен жүріп өтуге болады. Жалпы ұзақтығы 33 шақырым. Соқпақпен жүріп өту барысында киелі орын, көрікті табиғат ландшафттары, үңгірлерді тамашалауға және сан алуан өсімдіктер мен жануарлар әлемін көруге зор мүмкіндік бар. 2-ші туристік соқпақ - Боралдай шатқалы - Тұра жартасы 3 шақырым ұзындықты алып жатыр. Жаяу, атты, автокөлікпен жүріп өтуге болады. Үлкен Тұра тасының тамаша көрінісі, Боралдай өзенінің аңғары, сан алуан өсімдіктер мен жануарлар мекен етеді. 3-ші туристік соқпақ - Шұқыршақ ауылы маңы - Шұқыршақ сарқырамасы, ұзақтығы - 3 шақырым, жаяу жүріп өтуге болады. Шұқыршақ шатқалының жабайы табиғаты, қайталанбас террассалы сарқырама көрінісін көруге болады. 4-ші туристік соқпақ - Қаражан сайы - Орта Сүңгі шатқалы 7,5 шақырым қашықтықта ұзындықты алып жатыр. Жүріп өту түрі - жаяу, атты, автокөлікпен. 5-ші Аяқ Сүңгі өзені - Аяқ Сүңгі шатқалы ұзақтығы 12,5 қашықтықта, жаяу, атты, автокөлікпен журіп өту. Аяқ Сүңгі өзенінің аңғары және таулы тоғайлар, сан алуан өсімдіктер мен жануарлар әлеміне бай.
6-ші Қызылшаруа елді мекені - Бұхар бұғысының тұқымбағы ұзақтығы 1,5 шақырымды алып жатыр. Жаяу жүріп өтуге болады. 1 күндік туристік маршрутта тоғай ормандарының экожүйесі, сыр сұлуы кермаралды Бұхар бұғысын көру мүмкіндігі бар.
7-ші Шардара су қоймасы маңы - Байырқұм плотинасына дейін ұзақтығы 90 шақырым. Бір күндік туристік маршрут тоғай ормандарының экожүйесі, экстрималды жаны сүйетіндерге таптырмас орын.
Жаңа туристік маршруттың жобалары:
Боралдай филиалында су туризмін дамытудың өте зор мүмкіндігі бар. №3 «Шұқыршақ сарқырамасы» атты туристік соқпағы бойында Шұқыршақ шатқалына кірмес бұрын, Шұқыршақ коньонына барамыз. Каньон бергі аузы Шұқыршақ елді мекенінен 4 шақырым қашықтықта орналасқан Ақтас ауылынан 600 метрдей жерден басталады. Каньон ұзындығы 3 шақырымдай, биіктігі 100 метр шамасында. Каньон ішінде кептер, көк кептер, ұзақ құсы, қарға, айдарлы бөзторғай құстарын көре алады. Коньон ішін тамашалау үшін 6 немесе 4 адамға арналған үрмелі қайықпен Қошқар ата өзенін бойлай 3 шақырым жүзе отырып арғы аузына жетеді.
№2 «Тұра жартасы» туристік соқпағы бойындағы Боралдай өзені арқылы Теріскей бұғы қамал, Күнгей бұғы қамал жерлерін жүзіп отырып, Қыстаусай жеріне келіп үрмелі қайықтарды жинап, шатырлар құрып сол жерде қонады. Таңертең тұрып сол жерде Боралдай өзені бойымен Тұттыбұлақ қойнауы мен Байқалмақ сайын үрмелі қайықпен жүзіп отырып, Байқалмақ жеріне жетеді. Сол жерден Шымкент-Шаян трассасы арқылы Шымкент қаласына жол жүреді.
Шардара су қоймасы маңынан, Сырдария өзені бойындағы Байырқұм көпіріне дейін өзенді бойлай моторлы қайықпен жүзіп өтуге болады. 4-6 адамнан көп емес топпен моторлы қайықпен шамамен 4-5 сағаттай жүзіп өтеді. Жүзіп өту барысында Тораңғыл тоғайларын тамашалап, сол жерде мекен ететін аң құстарды көруге мүмкіндік бар.
Байырқұм көпірінен ары қарай 1,5-2 сағаттай моторлы қайықпен өзенді жүзе отырып Көксарай көпірі маңындағы өзеннің ортасында орналасқан жүрек тәріздес аралды көріп, Көксарай көпіріне келіп демалады. Ары қарайжүзіп Арыс өзені мен Сырдария өзенінің түйіскен жерін көре алады.

Демалыс алаңқайлары, туристік үйлер
Өңірлік парк аумағында арнайы туристерге арналған қонақ үйлер болмағандықтан уақытша қызметтік үйлер пайдаланылуда. Әр филиалдың қызметтік үйлерінің бір бөлмесін қонақ үй ретінде пайдаланылып, 2 дана кроваттар мен 4 дана төсек жаймалары алынып туристердің демалуына қолайлы жағдай жасалынып жабдықталды. Сонымен қатар әр филиалға алты адамдық толығымен жасақталған жылжымалы вагон-будкалар және алты қанатты үш киіз үйлер қойылды. 2015 жылға жиырма адамдық 3 демалыс аймағы, алты адамдық 3 демалыс аймағы (үш филиалда бір-біреуден), Боралдай филиалында этнографиялық ауыл, Сырдария және Түркістан филиалдарында балықшылар ауылын салу жоспарлануда.

Өңірлік парк аумағында орналасқан тұрақты демалыс орындары мен сауықтыру орталықтары және олармен қарым – қатынас. Жерді туристік және рекреациялық мақсатта пайдалану.
Қазақстан Республикасының Үкіметінің 2006 жылғы 7 шілдедегі №175 санды «Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы» Заңының 8 – тарауы, 46, 46-1 бабы негізінде және ҚР Үкіметінің «Реттелмелі туризм мен рекреацияны жүзеге асыру үшін мемлекеттік ұлттық табиғи парктер аумағындағы жер учаскелерін жалға беру ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2006 жылғы 7 қарашадағы № 1063 қаулысына өзгерістер енгізу және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралыҚазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 5 шілдедегі № 910 қаулысы» негізінде туристік және рекреациялық қызметті жүзеге асыру үшін мемлекеттік ұлттық табиғи парктердің учаскелері 5 жылға дейінгі мерзімге қысқа мерзімді пайдалануға және 49 жылға дейінгі мерзімге ұзақ мерзімді пайдалануға беріледі.
Туристік және рекреациялық қызметті жүзеге асыру үшін учаскелер мемлекеттік ұлттық табиғи парктің инфрақұрылымын дамытудың бас жоспарына сәйкес рекреациялық және шектеулі шаруашылық қызмет аймақтарында ғана беріледі.
Осыған байланысты Түркістан филиалының Қызыл шаруа орманшылығында орналасқан демалыс аймақтары мен лагерьлерге:Жеке кәсіпкер Сырлыбаев Керімжанға «Байсал-Керім», ЖК Ескендиров Мұхитқа, ААҚ “Трансформаторға“, “Балауса” ҚОБ, “Геофизик” жекеменшік кәсіпкерлік серіктестіктеріне өңірлік парк аумағын туристік және рекреациялық мақсатта ғана пайдалануға болатындығы туралы ескерту хаттары жіберілген.

Сырдария филиалы бойынша тендерге қойылатын жерлерге жасалынған лоттардың тізімі:
1. Байырқұм орманшылығы, №9 орам №25 телім - №1 лот
2. Тақыркөл орманшылығы, №16 орам №10 телім- №2 лот
3. Тақыркөл орманшылығы, №24 орам №2 телім- №3 лот
4. Отырар орманшылығы, №165 орам №2 телім- №4 лот

Туризм, рекреация және экоағарту бөлімінің 2013 жылғы атқарылған жұмыстары

Туризм, рекреация және экологиялық ағарту бөлімі - туризм және рекреация саласында 7 тармақтан тұратын, экологиялық ағарту саласында 13 тармақтан тұратын іс-шаралар жоспары әзірленіп, 2013 жылдың ІІ жарты жылдығына арналған іс – жоспары бекітілген. Жоспар бойынша бүгінгі таңда туристік соқпақтарды анықтау, паспорттарын бекіту және оларды абаттандыруға ұсыныстар беру жұмыстары жүргізілуде. Өңірлік саябақ аумағындағы экскурсиялық – танымдық 7 туристік маршруттың тізімі дайындалып, 4 маршруттың паспорты бекітілді, барлық паспорттар ОҚО Орман және аңшылық шаруашылығы аумақтық инспекциясымен келісімделіп, ҚР Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі Орман және аңшылық шаруашылығы комитетіне бекітуге ұсынылды.

• 1-ші туристік соқпақ – Теректі ауылы маңы – Теректі шатқалы, оның ұзақтығы 10 км, бұл соқпақпен жаяу, атты, автокөлікпен жүріп өтуге болады. Киелі орын, көрікті табиғат ландшафттары, сан алуан өсімдіктер мен жануарлар әлеміне бай.

№1 "Қостұра - Тұттыбұлақ қойнауы - Қасқабастау - Мойнақ өткелі - Боралдай шатқалы" көпкүндік туристік маршрутының паспорты

• 2-ші туристік соқпақ – Боралдай шатқалы – Тұра жартасы 3 км ұзындықты алып жатыр. Жаяу, атты, автокөлікпен жүріп өтуге болады. Үлкен Тұра тасының тамаша көрінісі, Боралдай өзенінің аңғары, сан алуан өсімдіктер мен жануарлар мекен етеді.

№2 «Боралдай шатқалы - Тұра жартасы» экскурсиялық-танымдық соқпағының паспорты

• 3-ші туристік соқпақ – Шұқыршақ ауылы маңы – Шұқыршақ сарқырамасы, ұзақтығы – 3 км, жаяу жүріп өтуге болады. Шұқыршақ шатқалының жабайы табиғаты, қайталанбас террассалы сарқырама көрінісін көруге болады.

№3 «Шұқыршақ сарқырамасы» экскурсиялық-танымдық соқпағы

• 4-ші туристік соқпақ – Қаражан сайы – Орта Сүңгі шатқалы 7,5 км ұзындықты алып жатыр. Жүріп өту түрі – жаяу, атты, автокөлікпен.

№4 «Қаражан тауы - Орта Сүңгі шатқалы» экскурсиялық-танымдық соқпағы

• 5-ші Аяқ Сүңгі өзені – Аяқ Сүңгі шатқалы ұзақтығы 12,5 км, жаяу, атты, автокөлікпен журіп өту. Аяқ Сүңгі өзенінің аңғары және таулы тоғайлар, сан алуан өсімдіктер мен жануарлар әлеміне бай.

№5 Аяқ Сүңгі өзені - Аяқ Сүңгі шатқалы экскурсиялық-танымдық соқпағы

• 6-ші Қызылшаруа елді-мекені – Бұхар бұғысының тұқымбағы ұзақтығы – 8,5 км- ді алып жатыр. Жаяу, атты, автокөлікпен жүріп өтуге болады.

№6 «Бұхар бұғыларының тұқымбағы» экскурсиялық-танымдық маршруты

• 7-ші Шардара су қоймасы маңы – Байырқұм көпіріне дейін ұзақтығы – 90 км. Тек автокөлікпен жүріп өтуге болады.

№7 «Шардара су қоймасы маңы – Байырқұм көпірі» экскурсиялық-танымдық маршруты

• Филиалдар бойынша келген демалушылар арасында орманды өрттен сақтау, ағаш- бұталарды сындырмау, аң-құстарды қорғау туралы үгіт-насихат жұмыстары жүргізіліп, және де осы туралы үнпарақтар шығарылып, таратылды.

• Мектеп орманшылығын ұйымдастыру бойынша филиалдарда барлығы Түркістан, Бәйдібек және Арыс аудандарының жалпы білім беретін 30 мектебімен келісім шарт жасалды. Оның ішінде Боралдай филиалында 2 мектеппен, Түркістан филиалында 7 мектеппен, Сырдария филиалында 21 мектепппен келісім шартқа отырған. Мектеп орманшылық мүшелерінің саны 632 оқушы. Мектептерде 70 лекциялар өткізіліп, 20 сенбіліктер өткізілді. Жыл басынан бері 296 оқушының қатысуымен 495 көшет отырғызылды. Қараша айында мектеп орманшылығының мүшелері мектеп ауласына күзгі дән егу жұмыстарын жүргізді.
• Филиалдарда тұрғындар арасында «Экотуризмді дамыту жөнінде» 500 дана анкета таратылып, жиналып алынды. Оның ішінде Бәйдібек ауданында 100, Түркістан қаласынан 150, Арыс ауданыннан 250 сауалнама алынды.
• Студенттердің табиғат аясында өсімдіктер мен жануарларды зерделеу нәтижесінде өздеріне қажетті сапалы ақпараттарды алып, тәжірибиелік біліктілігін арттыру мақсатында жоғарғы оқу орындарымен келісім – шарт жасалды. М. Ауезов атындағы ОҚМУ –дың «Агроөнеркәсіп» факултетінің «Биология», «Агрономия» кафедраларымен және де «География», «Туризм», «Экология» кафедраларымен келісім –шарт жасалды. Академиялық Инновациялық Иститутының «Биология», «География», «Экология» кафедраларымен келісім-шарт жасалды. Мирас университетінің «Биология» кафедрасымен келісім шарт жасалды.
• Содан барлық университет студенттеріне Қазақстанда алғаш рет ашылған өңірлік табиғи саябақ туралы, оның мақсаты мен жұмыстары, туристік экосоқпақтар туралы, саябақта атқарылған жұмыстар туралы лекциялар өткізілді. Сонымен қатар, бұхар бұғылары туралы видеоролик көрсетіліп, дала-өндірістік практикасына шақырылды және үнпарақтар мен күнтізбелер таратылды.

• Бөлім мамандары Арыс, Түркістан қалалары, Бәйдібек ауданының өңірлік саябақпен шектес елді мекендердің жоғарғы, арнаулы орта және орта оқу орындарында қыркүйек айынан бастап бүкіл оқу жылы бойы белгіленген жоспарға Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы экологиялық ағарту сабақтарын өткізді.

• Қазан айының 8 күні Боралдай филиалында, Теректі ауылынан 14 шақырым қашықтықта орналасқан 67 орам №9 айналымда, Байқалмақ қойнауында «Табиғат – тіршілік аясы» атты табиғат қорғау акциясы өткізілді. Іс-шараның басты мақсаты жас ұрпақтың табиғатқа деген сүйіспеншілігін арттырып, туған елге, туған жерге деген патриоттық сезімін ояту,

  

«Сырдария-Түркістан мемлекеттік өңірлік табиғи саябағының» құрылғаннан бергі атқарылған жұмыстарының нәтижесін көрсету болды.

Іс-шара барысында, акцияның тақырыбына сәйкес қол өнер бұйымдарынан, Боралдай филиалының алқабында сирек кездесетін ағаш түрлерін көбейту, жерсіндіру мақсатында жиналған ұрықтары мен мекеменің кітапхана қорындағы кітаптардан, Бұхар бұғыларының табиғи жолмен түскен мүйіздерінен көшпелі көрме ұйымдастырылды. Акция Үлкен тұра тауының етегіндегі Қола дәуіріндегі петреоглифтерді тамашалаудан басталды. Акция барысында: «Бұлақтың көзін ашу» игілік ісі атқарылып «Асқар аға бұлағы» аты берілді, фенологиялық алаңның қазығы қағылып, арнайы шақырылған

қонақ, Қаратау мемлекеттік қорығының аға ғылыми қызметкері б.ғ.к Г.Б. Сақауова, ЕҚТА туралы Заңдағы өңірлік парктердің міндеттері мен мақсаттары және мемлекеттік инспекторлардың міндеттері мен құқықтары туралы семинар өтті.

Мектеп оқушылары «Табиғат суретшісі» атты сурет салу конкурсына қатысты. Акция соңында барлық қатысқан оқушыларды алғыс хаттар және түрлі сыйлықтармен марапатталды.Дүниежүзілік туризм күні қарсаңында, ішкі және халықаралық туризмді дамыту мақсатында, мекеменің Боралдай филиалына жоспарланған 5 соқпақтың алғашқы , Байқалмақ ( кіші Оқ жетпес) пен Тұра тауының етегінде, Тұттыбұлақ қойнауы-Ырысымбет үңгірі-Қасқабастау-Мойнақ өткелі-Боралдай шатқалы экосоқпағының ашылу салтанаты болды.

• Қазан айының 10 күні бөлім мамандары Оңтүстік Қазақстан облысының Туризм басқармасының ұйымдастыруымен өткен Дүниежүзілік туризм күніне арналған «Менің туған өлкем» туристік фестиваліне, «Экологиялық слеттерге» семинарларға қатысып сертификатпен марапатталды.

• Қазан айының 23 күні қаладағы жоғарғы оқу орындардың бірі М.Әуезов атындағы ОҚМУ-нің агрономия, география, биология мамандығында оқитын студенттеріне өңірлік саябақ туралы, оның мақсаты мен жұмысы, бөлім жұмыстары, туристік экосоқпақтар туралы, саятабақта атқарылған жұмыстар туралы лекция өткізілді. Сонымен қатар, бұхар бұғылары туралы видеоролик көрсетіліп, дала-өндірістік практикасына шақырылды және үнпарақтар мен күнтізбелер таратылды.
• Орман қоры жерлерін ЕҚТА санатына ауыстыру туралы ҚР Үкіметінің қаулы жобасы ҚРҚОҚ және су ресурстары министрлігі ОАШК мен әзірленіп, мемлекеттік органдардың қарауында болуына байланысты өңірлік саябақ аумағын туристік рекреациялық мақсатта пайдалануға дайындық жұмыстары жүргізілуде.
• Өңірлік саябақтың жаңадан құрылуына байланысты келу орталығы (визит центр) салынбаған, алайда мекеменің Жаратылыстану Ғылыми негіздемесінде келешекте салу жоспарланған. Қазіргі таңда келу орталығының сызба нұсқасы жасалынып, көрмеге қойылатын заттар (экспонаттар) жинақталуда. Соның ішінде: Қазақстан Республикасының қызыл кітабына енген өсімдіктер мен жәндіктерден жасалған гербарийлер және стендтер, өңірлік саябақтың кітап қорына 310 дана кітап (оның 81 данасы жергілікті және республикалық кітапханалардан сатылып алынды, қалған 229 данасы филиалдар мен Бас мекеме қызметкерлерінің көмегімен толықтырылды), Бұхар бұғыларының табиғи жолмен түскен мүйіздерінен жасалынған экспонаттар, мектеп оқушыларының қолдан жасалынған макеттері мен «Табиғат» тақырыбына салған композициялары жинақталуда.

Ғылым ақпарат және мониторинг бөлімі

Подробности статьи

ОҚО ТАБИҒИ РЕСУРСТАР ЖӘНЕ

ТАБИҒАТ ПАЙДАЛАНУДЫ РЕТТЕУ БАСҚАРМАСЫ

Сырдария – Түркістан мемлекеттік өңірлік табиғи паркінің

Ғылым, ақпарат және мониторинг бөлімінің

2016 жылғы есебі

Шымкент – 2016 ж.

Ғылым, ақпарат және мониторинг бөлімі

бойынша атқарылған жұмыстарының

2016 жылғы қорытынды

ЕСЕБІ

1. Ғылым, ақпарат және мониторинг бөлімінің ҒТК-нің сапалық құрамы: Ғылым, ақпарат және мониторинг бөлімінде 4 штат бірлігі бар, толық жасақталған: бөлім меңгерушісі Төлеміс Е. Х. (мамандығы: Орман шаруашылығы, жоғары білімді, 35 ғылыми мақалалары жарияланған), аға ғылыми қызметкер Наров М. А. (мамандығы: Экология, магистр), ғылыми қызметкер Тажиева А. (мамандығы Биолог магистр), кіші ғылыми қызметкер Төре Н. (мамандығы: Биолог мұғалім, бакалавр).

2. Ғылыми зерттеу жұмыстары ҚР Білім және Ғылым министрлігінің Ғылым комитетімен келісіліп, ҚР Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі Орман және аңшылық шаруашылығы комитетінің 2013 жылғы 18 желтоқсандағы № 367 бұйрығымен бекітілген 2014-2018 жылдарға арналған ғылыми зерттеу жұмыстарының жоспары бойынша үш тақырыпта жүргізілуде: 1) Табиғи кешендердегі құбылыстар мен процестерді «Табиғат жылнамасы» бағдарламасы бойынша зерттеу. 2) Өңірлік табиғи парктің өсімдік жабындысы мен флорасын зерттеу мен түгендеу. 3) Басты және индикаторлық омыртқасыз жануарлар топтарын, биологиялық әртүрлілігін ұзақ уақыттық ғылыми мониторинг негізінде зерттеу. Осы жоспарға сәйкес 2016 жылы атқарылатын ғылыми-зерттеу жұмыстарының жеке күнтізбелік жоспарлар жасалып бекітілді.

3. Ғылыми – техникалық кеңестің осы жылға арналған жоспарға сәйкес 8 отырысы өтті. Онда парктің ғылым, туризм мен рекреация, табиғат қорғау қызметіне қатысты 41 мәселе қаралып, тиісті шешімдер қабылданып, тапсырмалар берілді. Кеңестің хаттамаларының негізінде мекеменің бұйрықтары шығарылып, филиалдар мен бөлімдердің басшыларына нақты тапсырмаларды орындау, орын алған келшіліктерді жою міндеттелді. Ғылыми – зерттеу жұмыстарының жоспарындағы бірінші тақырып бойынша, «Табиғат жылнамасы» кітабына қажетті өткен жылдың жинақталған мәліметтері сарапталып, бұл кітаптың 2015 жылғы есебі ресімделіп, бір данасы уәкілетті орган – Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетіне, ал бір данасы ОҚО табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасына берілді.

4. Б. ғ. к. Г. Сақауованың жетекшілігімен флористік зерттеулердің нәтижесінде өсімдіктердің Боралдай филиалының Орта сүңгі учаскесінде 29 тұқымдасқа жататын 91 түрі, Өгізжуа шатқалында 21 тұқымдасқа жататын 48 түрі, Өртең шатқалында 20 тұқымдасқа жататын 54 түрі анықталды. Өртең шатқалында құзда сирек кездесетін Бұзылмас томағашөбі (Scutellaria immaculata Nevski ex Juz. ) және эндемикалық түрге жататын Шыбық жусаны (Artemisia scopaeformis Ledeb)тіркелді.

Бірінші рет б. ғ. к. Г. Сақауованың жетекшілігімен Орта сүңгі мен Жоғарғы Боралдайдың учаскесіндегі Өртең шатқалдарынан мүктердің 30 үлгісі жинақталып, 7 туысқа, 6 тұқымдасқа жататын 9 түрі арнайы күрделі әдістемемен анықталды ( Кәдімгі энкалипт, Қатты түкті тортула, Бұйра тортелла, Көпшік тәрізді схистидиум, Гартман гриммиясы, Түкті жапырақты гриммия, Күміс бриум, Жалпақ мұрынды ортотрихум).

Өңірлік табиғи парктің Басқару жоспарында ғылыми мәліметтер бойынша Сырдария өзенінің жайылмасында 35 тұқымдасқа жататын түтікті өсімдіктердің 251 түрінің тізбесі жасалған болса, б. ғ. к Г. Сақауованың жетекшілігімен 28 тұқымдасқа жататын түтікті өсімдіктердің 112 түрінің тізбесі нақтыланды. Бұрынғы жиналған гербарийлерді анықтау барысында Сырдария өзенінің жайылмасында Басқару жоспарына тіркелген өсімдіктердің тізбесіне енбеген Айлауықтар тұқымдасының Сасықкекіре туысына жататын Соғды сасықкекіре (Tournefortia sogdiana Rge) өсімдігі анықталды.

Жалпы б. ғ. к. Г. Сақауованың жетекшілігімен Боралдай филиалында жүргізілген флораны түгендеудің 2016 жылдың қорытынды есебінде 72 тұқымдасқа 303 туысқа кіретін тұтікті өсімдіктердің 577 түрінің, оның ішінде эндемик өсімдіктердің 54 түрінің, реликті (көне) өсімдіктердің 36 түрінің шығу дәуірлері көрсетіліп тізбесі жасалды.

Б. ғ. к. Г. Сақауованың қатысуымен Боралдай филиалындағы №5 фенологиялық, Сырдария филиалындағы №7, №9 фенологиялық алаңдардың сипаттамалары қайтадан нақтыланды. Боралдай филиалының тұқымбағында кәдімгі пістенің тұқымдары полиэтилен қапшықтарда наурыз айының ортасында себіліп, өсірілуге қойылды. Өніп, өсуі қанағаттанарлық жағдайда болып, вегетациялық дамудың соңында биіктіктері 16-19 см, 21-24 см аралығында болды.

Ғылым, ақпарат және мониторинг бөлімінің ғылыми қызметкері А. Жанконсова және ЕҚТА күзету және жануарлар дүниесін қорғау бөлімінің бас маманы А. Тажиева мен б. ғ. к. орнитолог-ғалым Е. Чаликованың жетекшілігімен ағымдағы жылдың наурыз айының 9-10 күндері аралығында Түркістан филиалында қызметтік іссапардаболып қырғауылдың - 7 жұбын, Қызыл кітапқа енген көкқұтанның - 2 данасын, қара бүркіттің 2 данасын және құрқылтайдың - 3 данасын көрген. Сырдария өзенінің жағалауында шағала, Қызыл кітапқа енген аққұйрық және ұзынқұйрық субүркіттерінің, құладынның бір-бір данасынан тіркелді.

«Хабар» агенттігінің журналистерімен өңірлік табиғи парктің аумағында 4-5 наурыз күндері көк шиқылдақ, Алатау бәйшешегі, Кессельринг лапызы, Колпаковский иридиктумы, қаршыл шүйгіншөп сияқты Қызыл кітапқа енген өсімдіктердің гүлдеу фазалары суреттерге түсірілді. Оның ішінде атап айтсақ белгілі кинооператор О. В. Беляловпен бірге Сырдария филиалы Байырқұм орманшылығының аумағынан бұрын бұл өңірдегі өсімдіктер тізіміне енбеген, Қазақстанның Қызыл кітабына енген Кессельринг лапызы (Colchicum kesselringii Regel )гүлдеу фазасында анықталды. Бұл көпжылдық пиязшықтың саны азайып бара жатқаны сирек өсімдікке жатады.

Б. ғ. к. П. А. Есенбекованың жетекшілігімен өңірлік табиғи парктің Сырдария филиалының Байырқұм орманшылығында омыртқасыздардың 9 отрядына 28 тұқымдасына жататын өкілдері анықталды, оның ішінде Қызыл кітапқа енген ағаш дәуіті (Hierodula tenuidentata) тіркелді.

2016 жылдың қорытындысымен омыртқасыздар бойынша буынаяқтылардың 15 отрядына 63 тұқымдасына кіретін 162 түрі анықталды анықталды. Оның ішінде Қазақстанның Қызыл кітабына кірген мынадай 4 түр тіркелді.

1. Қысқақанатты Боливария (жусан) дәуіті (Bolivaria brachyptera)

2. Қысқақанатты шекшек (Ceraeocercus fuscipennis Uvarov)

3. Әдемі қызыл инелік (Calopteryx virgo Linnaeus)

4. Ағаш дәуіті (Hierodula tenuidentata)

Самара университетінің ғалымдарының омыртқасыздар бойынша 2015 жылы мамыр-шілде айларында төменгі Боралдай шатқалында өңірлік парктің қызметкерлерімен бірлесіп жүргізген зерттеулерінің материалдарын 2016 жылы алып талдағанда қатты қанаттылар отрядының Барылдауық қоңыздар тұқымдасынан Қазақстанның Қызыл кітабына енген хош иісті әдемі барылдауық қоңызы (Calosoma sycophanta J. 1758 г ) тіркелгендігі белгілі болды. Сол сияқты Қаратау тау жотасы үшін бірінші рет қырғыз күңгірт барылдауық қоңызы (Amara kirghisica Kryzh. 1962 г ), клуги алагүлік қоңызы (Milabris klugi Red. 1850 г ), қысқа қанатты шапшаң қоңызы (Valgus hemipterus L. 1758) анықталды. Сол сияқты Оңтүстік Қазақстан үшін бірінші рет осы шатқалдан Симилис отыншы қоңызы (Saperda simmilis Laich. 1784 г ) табылды.

Ағымдағы жылы 9 наурызда парктің бас мекемесінде Алматыдағы Ботаника және фитоинтродукция институтының ғылыми қызметкері, б. ғ. к. Н. Е. Зверевтің қатысуымен кәдімгі пістенің екпелерін өсірудің агротехникасы мен оны бүршігінен теліп өсірудің әдістері туралы слайдттар арқылы көрсетіліп, ғылыми семинар өткізілді. Бұл ғылыми семинарға ғылым, ақпарат және мониторинг, орман және өсімдіктер дүниесін қорғау мен молайту, ЕҚТА күзету және жануарлар дүниесін қорғау, туризм, рекреациялық және экоағарту бөлімдерінің қызметкерлері қатысты.

Сол сияқты осы жылдың 23 мамырындаб. ғ. к. Н. Е. Зверевтің жетекшілігімен кәдімгі пістені бүршікпен қалқаншаны дайындау арқылы телу жұмыстарын жүргізуді практика жүзінде көрсетіп, оның технологиясындағы маңызды сәттерге көңіл аудару жөнінде айтылып семинар өткізілді. Семинарға ғылым, ақпарат және мониторинг, орман және өсімдіктер дүниесін қорғау, молайту бөлімдерінің мамандары қатысты.

Ағымдағы жылдың 3 маусымында облыстық әкімшілік ғимаратының мәжіліс залында ресейлік және қазақстандық ғалымдардың, ОҚО табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасының, облыстық экология департаментінің басшыларының қатысуымен өңірлік табиғи парктің 2013-2015 жылдардағы жүргізген ғылыми жұмыстарының нәтижелері жөнінде кеңейтілген дөңгелек үстел өткізілді. Дөңгелек үстелде алда жүргізілетін ғылыми жұмыстардың бағыттары айқындалды. Бұл отырысқа республикалық және облыстық БАҚ өкілдері қатысып отырды.

Өңірлік парктің кеңсесінің жанындағы аумақтан өңірлік табиғи парктің интродукциялық ботаникалық учаскесін ұйымдастыратын орын белгіленіп, учаскенің жобасы әзірленді. Жоба бойынша аталған учаскеде өңірлік табиғи парктің аумағында сирек кездесетін мынадай сәндік және дәрілік өсімдіктерді өсіру көзделіп отыр: Северцов тауалғасы, Грейг қызғалдағы, Кауфман қызғалдағы, Көкшіл шиқылдақ, Алатау бәйшешегі, Колпаковский иридодиктумы, Северцов унгерниясы, Петунников бадамы. Көрсетілген өсімдіктердің тұқымдары мен пиязшықтары олардың табиғи популяциясынан зиян келтірілмей дайындалу жоспарлануда.

Ғылыми-зерттеу жұмыстарының жариялымдары.

Медиа жоспардың орындалуы.

Бөлім меңгерушісі Төлеміс Е. ақпан айында «Отырар» телеарнасы арқылы «Өңірлік табиғи парктің қазіргі таңдағы атқарылып жатқан жұмыстары» бойынша сұхбат берді. Ал маусым айында аталған телеарна арқылы «Боралдай филиалының аумағында экотуризмді дамыту», парк бойынша өсімдіктер мен жануарлар әлемін зерттеу жөніндегі жұмыстар туралы жан-жақты сұхбат берді.

5. Қызметтік дала жұмыстарына іссапарлар.

1. ҒАМ бөлімінің аға ғылыми қызметкер Наров М. ағымдағы жылдың 24-26 ақпан күндері Сырдария филиалында фенологиялық құбылыстарды бақылау, тіркеу, фотосуреттерге түсіріу, мемлекеттік инспекторларға қосымша нұсқаулық беру және түсіндіру мақсатында іссапарда болды.

2. ҒАМ бөлімінің ғылыми қызметкері Жанқонысова А. және кіші ғылыми қызметкер Төре Н. ағымдағы жылдың 24-26 ақпан күндері Боралдай филиалында фенологиялық құбылыстарды бақылау, тіркеу, фотосуреттерге түсіру, мемлекеттік инспекторларға қосымша нұсқаулық беру және түсіндіру мақсатында іссапарда болды.

3. Ғылым, ақпарат және мониторинг бөлімінің ғылыми қызметкері А. Жанконсова және ЕҚТА күзету және жануарлар дүниесін қорғау бөлімінің бас маманы А. Тажиева мен б. ғ. к орнитолог-ғалым Е. Чаликованың жетекшілігімен ағымдағы жылдың наурыз айының 11-12 күндері аралығында Түркістан филиалында қызметтік іссапардаболды.

4. ҒАМ бөлімінің аға ғылыми қызметкер Наров М. ағымдағы жылдың 14 наурыз күні Боралдай филиалында б. ғ. к. Николай Евгеньевич Зверевттің алып келген кәдімгі пістенің тұқымын Боралдай филиалындағы тұқымбаққа егу мақсатында барып, тұқымбаққа жауапты орман шеберлері М. Көлтаев, Қ. Жолдасов және директор орынбасары Н Аманқұловтың қатысуларымен себілді.

5. ҒАМ бөлімінің ғылыми қызметкері Тажиева А. және кіші ғылыми қызметкер Төре Н. ағымдағы жылдың 20-21 сәуір күндері Боралдай филиалында гүлдеп жатқан өсімдіктердің гербарйін жинау және фенологиялық құбылыстарды бақылау, тіркеу, фотосуреттерге түсіру мақсатында іссапарда болды.

6. ҒАМ бөлімінің аға ғылыми қызметкері Наров М ағымдағы жылдың 20-21 сәуір күндері Боралдай филиалында гүлдеп жатқан өсімдіктердің гербарйін жинау және фенологиялық құбылыстарды бақылау, тіркеу, фотосуреттерге түсіріу мақсатында іссапарда болды.

7. Ғылым, ақпарат және мониторинг бөлімінің ғылыми қызметкері А. Тажиева, б. ғ. к. Г. Сақауованың қатысуымен ағымдағы жылдың 28-30 сәуір күндері аралығында далалық зерттеу жұмыстарын жүргізуге, гербарий жинау мен фенологиялық бақылаулар жүргізу мақсатында Боралдай филиалында қызметтік іссапардаболды.

8. ҒАМ бөлімінің аға ғылыми қызметкері Наров М. ағымдағы жылдың 24-26 мамыр күндері Боралдай филиалына Ресей ғалымдарымен өсімдіктердің фенологиялық даму фазаларын бақылау және көктемгі гүлдеген өсімдіктердің гербарийлерін жинау, тәжірибе алмасу мақсатында іссапарда болды.

9. ҒАМ бөлімінің меңгерушісі Е. Төлеміс б. ғ. к. П. А. Есенбекованың жетекшілігімен ағымдағы жылдың 10-12 маусым күндері Сырдария филиалында омыртқасыздардың құрамына мониторинг жүргізу мақсатында іссапарда болды.

10. ҒАМ бөлімінің ғылыми қызметкері Тажиева А. , кіші ғылыми қызметкер Төре Н. және «Ботаника және фитоинтродукция институтының» қызметкерлерімен бірлесіп тәжірибе алмасу мақсатында, өсімдіктер флорасы бойынша далалық зерттеу жұмыстарын жүргізуге және гүлдеп жатқан, жеміс салу фазасындағы өсімдіктердің гербарйін жинау мақсатында ағымдағы жылдың 07-09 маусым күндері Боралдай филиалында іссапарда болды.

11. ҒАМ бөлімінің ғылыми қызметкері Тажиева А. , кіші ғылыми қызметкер Төре Н. және «Ботаника және фитоинтродукция институтының» ғылыми қызметкері б. ғ. к. Н. Е. Зверевтің жетекшілігімен кәдімгі пісте ағашына бүршікпен телу жұмыстарын жүргізу мақсатында ағымдағы жылдың 22-23 маусым күндері Боралдай филиалында іссапарда болды.

Алматыдан «Ботаника және фитоинтродукция институтында» стратификациядан өткен кәдімгі пістенің 100 дана тұқымы ғылыми тәжірибе ретінде әкелініп полиэтилен қапшығында жабық тамырлы әдіспен өсіру үшін Боралдай филиалына беріліп, бұл тәжірибе қолға алынып пісте тұқымдары полиэтилен қапшықтарға себілді. Олардың өсіп-дамуы бақылануда.

2013 жылы ұйымдастырылған өңірлік табиғи парктің Ғылыми-техникалық кітапханасының кітап қоры 2016 жылдың аяғында675-данаға жетті, алдағы уақытта да кітаптар қоры толықтыру жұмыстары жалғастырылатын болады.

Гербарийлер 1250 данаға жеткен, алдағы уақытта да гербарий жинау жұмыстары жүргізіледі. Омыртқасыз жануарлар коллекциясы 550 данадан жинақталған.

6. Жоғары оқу орындары мен басқа мекемелермен жүргізілген жұмыстар.

2016 жылдың басынан Сырдария-Түркістан өңірлік табиғи паркінің ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізу мақсатында төмендегі ЖОО және ғылыми зерттеу мекемелерімен байланыс орнатылып, ғылыми ынтымақтастық жалғасуда.

1. Кузбасс ботаникалық бағы (Ресей).

2. РҒА Сібір бөлімінің адам экологиясы институты (Ресей).

3. Орталық Сібір ботаникалық бағы. Новосибирск қаласы (Ресей).

4. Томск мемлекеттік университеті (Ресей).

5. Өзбекстанның сәндік бау шаруашылығы мен орман шаруашылығы республикалық ғылыми өндірістік орталығы (Ташкент).

6. Халықаралық «Фитохимия» ғылыми-өндірістік холдингісі (Қарағанды қаласы).

7. ҚР БҒМ «Ботаника және фитоинтродукция институты» (Алматы қаласы).

8. «Терра» дистанциялық байқап көру орталығы және «ГИЖ» ЖШС (Алматы қаласы).

9. Сайрам-Өгем мемлекеттік ұлттық табиғи паркі (Шымкент қаласы);

10. Қаратау табиғи қорығы (Кентау қаласы).

11. М. Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті (Шымкент қаласы).

12. «Мирас» Университеті (Шымкент қаласы).

13. ҚР БҒМ «Зоология» институты (Алматы қаласы).

аймақтық әлеуметтік

14. Аймақтық әлеуметтік инновациялық университеті (Шымкент қаласы).

Қыркүйек айының соңында Шымкент аймақтық әлеуметтік

инновациялық университетінің ғылым факультетінің бірінші курсының 28 студенті өңірлік табиғи парктің өсімдіктер мен жануарлар дүниесінің биологиялық алуантүрлілігі туралы мәліметтері мен жүргізіліп жатқан ғылыми жұмыстар туралы ғылым, ақпарат және мониторинг бөлімінің ұйымдастырылған лекциясын тыңдап, берген деректермен танысып кетті. Осы университеттің бітіретін 4 студентіне «Кәдімгі пістенің биологиялық және экологиялық ерекшеліктері», «Соғды шағанының Боралдай өңірінде таралуы», «Регель алмұртының Сырдария-Түркістан мемлекеттік өңірлік табиғи паркінің аумағында сақталуы», «Сиверс алмасының Боралдай өңірінде өсіп-дамуы жағдайы» деген тақырыптар бойынша дипломдық жұмыстарына кеңестер берілді.

7. Ғылыми Конференцияларға қатысу.

1. Ғылым, ақпарат және мониторинг бөлімінің аға ғылыми қызметкері М. Наров Астана қаласында 13-14 сәуір 2016 жылы өткен «Көгалдандыру мен тұқымбақ шаруашылығының қазіргі таңдағы үрдістері» ІІ Халықаралық ғылыми-тәжірибелі конференциясына қатысты.

2. Өңірлік табиғи парктің бас директоры Б. М. Мошқалов ҚР АШМ Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетінің ұйымдастыруымен Чехия мамандарының қатысуымен 2016 жылғы 14 сәуірде Астана қаласында өткен «Аңшылық шаруашылығын дамыту арқылы жануарлар дүниесін тұрақты басқару» тақырыбындағы дөңгелек үстелге қатысты.

3. Шымкент қаласында 2016 жылы 21 мамырда өткен Сайрам-Өгем МҰТП-нің құрылуының 10 жылдығына арналған «Батыс Тәңіртауындағы биологиялық алуантүрлілікті сақтау мәселелері» тақырыбында өткен Халықаралық ғылыми-практикалық конференцияға өңірлік парктің бас директорының орынбасары Асқаров М. және ғылым, ақпарат және мониторинг бөлімінің меңгерушісі Төлеміс Е. Х. қатысты. Конференцияда Төлеміс Е. Х. Өңірлік табиғи парктің алғашқы үш жылдағы ғылыми жұмыстарының нәтижелері туралы баяндама жасады.

4. Талдықорған қаласында 2016 жылы 27 мамырда өткен «Қазақстанның жабайы алмалары әлемдегі алмалардың атасы» Халықаралық ғылыми-практикалық конференциясына өңірлік табиғи парктің бас директоры Б. М. Мошқалов пен парктің маманы Ахметов А. Қатысты.

5. Ресейдің Новосибирск қаласында 2016 жылдың 1-8 тамызда өткен Орталық Сібір ботаникалық бағының 70 жылдығына арналған «Ботаникалық бақтарда өсімдіктер дүниесінің алуан түрлілігін сақтау» тақырыбында өткен Халықаралық ғылыми конференцияға өңірлік парктің бас директоры Мошқалов Б. және Боралдай филиалының орман қорғау инженері Жолдасов Ш. қатысты. Конференцияда «Сырдария-Түркістан мемлекеттік өңірлік табиғи паркінде 2013-2015 жылдары биологиялық алуан түрлілікті зерттеудің қорытындылары» жөнінде баяндама жасалды.

6. Өзбекстанның Ташкент облысындағы Дархан ауылындағы 2016 жылы 6 қыркүйек өткен «Өзбекстанда кәдімгі пістенің өсірудің қазіргі таңдағы жағдайы және даму перспективалары» тақырыбында өткен республикалық ғылыми- практикалық конференцияға өңірлік парктің ғылым, ақпарат және мониторинг болімінің меңгерушісі Төлеміс Е. Х қатысты. Конференцияда «Оңтүстік Қазақстанның Боралдайтау жоталарында кәдімгі пістенің мәдени екпелерін жасаудың перспективалары» жөнінде баяндама жасалды.

7. Бас директордың ғылым жөніндегі орынбасары Б. А. Баймұратов 24-25 қазанда Алматы қаласында өткен ГЭФ-ПРООН-ҚР Үкіметі жобасы ұйымдастырған «Ғаламдық маңызы бар экожүйелері экологиялық және әлеуметтік-экономикалық функцияларын сақтау мақсатында тұрақты басқару» тақырыбындағы семинарға қатысты. ЕҚТА-дағы биологиялық алуан түрліліктің қазіргі жағдайы талқыланды.

8. 9-10 желтоқсанда Арал қаласындағы Барса-Келмес табиғи қорындағы өткен «Экологиялық желілерді дамыту мен түрлерді орнықты басқару жолымен биологиялық алуантүрлілікті , сақтау» тақырыбындағы республикалық конференцияға туризм және экоағарту бөлімінің меңгерушісі Н. Джумағұлова қатысты.

8. Ғылым, ақпарат және мониторинг бөлімінің құрал-жабдықтармен, саймандармен қамтамасыз етілуі.

Бөлімге бір дана 2014ж фотоаппарат бекітілген. Үш дана микроскоп бар, сол сияқты филиалдарға бір данадан микроскоп бекітілген. Үш филиалдағы 14 фенологиялық алаңдарға әрқайсысына психометрлік гигрометр, ауа, топырақ температурасын өлшейтін термометрлер берілген. Үш жаңбыр өлшейтін стакан, желдің бағытын анықтайтын үш анемометр алып берілген. Бір дана лупа (үлкейткіш шыны), бір дана түптеу машинасы бар. Екі дана компьютер бір принтерімен бекітілген. Жаңадан ұйымдастырылған ботаникалық интродукциялық учаскеге 5 дана күрек, 2 дана қол арба, 4 дана қол тырмасы, 4 дана айыр, 4 дана шелек, 2 дана кетпен, 2 дана дәрілерді бүркігіш, 3 дана бау қайшысы сияқты құрал- саймандар алынды. Учаскеде қолдануға 2 кг суперфосфат, 4 кг калий хлор аралас тыңайтқыштар мен 0, 2л ураган гербициді дайындалып қойылды. Сонымен қатар бөлімнің есебінде 8 дана психометрлік гигрометр бар.

Ғылыми жұмыстардың 2016 жылғы салыстырмалы негізгі көрсеткіштері

Бас директордың орынбасары М. Асқаров

ҒАМ бөлімінің меңгерушісі Е. Төлеміс

2015 жылғы ғылым, ақпарат және монитроинг бөлімінің 

атқарған жұмыстары бойынша Боралдай тауында тізімге көрсетілмеген 52 өсімдіктердің түрлері тіркелді

Қазіргі таңда «Сырдария-Түркістан мемелкеттік өңірлік паркі» КММ-ң қызметкерлерімен бірлесе б.ғ.к Г.Б.Сақауованың жетекшілігімен Боралдай өңірінде кездесетін 68 тұқымдасқа, 252  туысқа  жататын 456 өсімдіктердің тізбесі жасалды. Өңірлік парктің аумағында осы жылы зерттеу жүргізген. Қаратау бочанциевиясы, қаратау жұлдызшөбі, қара хейлант, үлкен жапырақты көбеңқұйрық, қаратау түйесіңірі, шымған сарғалдағы, қаратау бетегесі, қаратау шөлмасағы, регель рафидофитоны, шренк тобылғытүсі сияқты сирек, эндемдік өсімдіктердің өсіп жатқан жаңа орындары, теңіз деңгейінен биіктіктері нақтыланды. Сондай-ақ 2015 жылы  Томск университетінің ғалымы, профессор А.Л. Эбельдің және б.ғ.к., Иващенко А.А.  қатысуларымен Боралдай филиалында ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілген. Ғылыми-зерттеу жұмыстары барысында көптеген өсімдіктердің гербарилері жиналып, оларға сараптама және түрлерін анықтау жұмыстары жүргізілді. Түрлерін анықтау жұмыстары кезінде өсімдіктердің гүлдері, жапырақтары, сабақтары және тамырлары арқылы зерттеу жұмыстары атқарылды. Өсімдіктердің түрлерін анықтау жұмыстарына  «Сырдария-Түркістан мемелкеттік өңірлік паркі» КММ-де 2014 жылы Бораладй таулырындағы өсімідктер түрлерінің қысқаша анықтамалық кітапшасы қолданылды. Соның нәтижесінде қазіргі таңда Боралдай тауы үшін жасаған тізімде бұрын көрсетілмеген 52 өсімдіктердің түрлері тіркелді. Бұл жаңа түрлер негізінен Крестгүлділер, Бұршақтар, Қалампырлар, Айлаулықтар, Сарғалдақтар, Астықтар, Қияқөлеңдер сияқты тұқымдастарда шоғырланған. Оның зерттеуі бойынша бұл аймақта түтікті өсімдіктердің 72 тұқымдасқа жататын 450 түрі өсетіндігі анықталды.

Anchusa italica Retz. -  Анхуза итальянская

Trichodesma incanum (Bunge) DC - Триходесма седая

Salvia sclareaL. – Шалфей мускатный

Ligularia heterophyllaRupr.– Бузульник разнолистный

Сырдария-Түркістан мемлекеттік өңірлік табиғи паркі Боралдай филиалында көктем мезгіліндегі ең алғашқы гүлдейтін өсімдіктер түрі

Альберт Торсылдағы, Леонтица альберта (эндемді өсімдік)

Карелин ринопеталюмы, Ренипеталум Карелиана

Сағақты желайдар,Ветренница Черешочковая

Северцов Айдаршөбі, Хохлатка Северцова (қызыл кітапқа енген)

Ғылым, ақпарат және мониторинг бөлімінің 2014 жылдағы ғылыми жоспарға сәйкес атқарылып жатқан іс – шаралар.

Ағымдағы жылдың мамыр айының 04 – 06 аралығында Бөлім бастығы Е.Төлеміс., кіші ғылыми қызметкер А.Тажиева фенологиялық алаңдардың координаттарын GPS құралымен анықтау және гербарии жинау мақсатында Боралдай филиалында болды.

 

Сиверс алма ағаштарының гүлдеп тұрған кезеңін бақылауда

 

Қызыл кітапқа енген – Леманн күшаласы (Eminium lehmannii) Эминиум лемана, Боралдай тауының әсем өсімдігінің бірі

Нағыз пісте – долана қауымдастығының №1 фенологиялық алаңы

ҒАМ бөлімінің бастығы Е.Төлеміс Боралдай тауында - Қызыл кітапқа енген Грейг қызғалдағын (Tulipa greigii) бойының биіктігін өлшеп, өсіп – даму жағдайын бақылауда

 

Боралдай тауы – Қызыл кітапқа енген Грейг қызғалдағы (Tulipa greigii)

Боралдай тауы – Сиверс алма ағаштары гүлдеу кезеңі

 

 

Ағымдағы жылдың мамыр айының 16 – 17 күндері Ғылым,ақпарат және мониторинг бөлімінің ғылыми қызметкері Орынбеков З. және кіші ғылыми қызметкер Тажиева А. Кузбасс ботаникалық бағының бөлім меңгерушісі, профессор, б.ғ.д. Куприянов А.Н және Ресейдің басқа да ғалымдарының қатысуымен өткен ғылыми семинарға Боралдай филиалына барды. Ғылыми зерттеу жұмыстары Боралдай филиалында Аяқ – Сүнгі өзенінің жағалауының ортаңғы бөлігін және Боралдай шатқалының төменгі бөлігінде жүргізілді. Бұл ғылыми семинарда «Сырдария – Түркістан» МӨТП бас директоры Мошқалов Б.М., бас директордың орынбасарлары Асқаров М., Баймұратов Б. қатысып Боралдай филиалының алуан түрлі өсімдіктер дүниесі, ондағы бағалы эндемикті және реликті өсімдіктердің қаншалықты кең таралғандығы, болашақта қандай ғылыми жаңалықтар ашуға болытындығы жайлы сұрақтар қойылып пікір алысылды, зерттеу жұмыстары өткізілді.

 

 

 

 

Бас директор М.Б. Мошқалов б.ғ.д. А.Н. Куприяновпен бірге пікір алмасып кеңес өтуде.

«Сырдария – Түркістан» МӨТП бас директордың орынбасары Б.Баймұратов б.ғ.д. А.Н. Куприяновпен Боралдай филиалының өсімдіктер әлемін талқылауда.

 

 

Ғылым, ақпарат және мониторинг бөлімінің кіші ғылыми қызметкері А.Тажиева б.ғ.д. А.Н. Куприяновтың ғылыми семинарына қатысуда.

б.ғ.д. А.Н. Куприянов Боралдай филиалында кездескен эндемикалық және басқа да көптеген өсімдіктердің гербарийлерін жинақтауда.

б.ғ.д. А.Н. Куприяновпен бірге ғылым, ақпарат және мониторинг бөлімінің кіші ғылыми қызметкері А.Тажиева Боралдай филиалындағы фенологиялық алаңда өсімдіктерге сипаттама жасауды.

б.ғ.д. А.Н. Куприяновпен бірге ғылым, ақпарат және мониторинг бөлімінің кіші ғылыми қызметкері А.Тажиева Боралдай филиалында гербарий жинауда.

 

б.ғ.д. А.Н. Куприяновтың қатысуымен болған ғылыми семинарға қатысқан Ресей ғалымдары

 

Ресей ғалымдарының зерттеу жұмыстарының нәтижесінде берген есебі бойынша Крестгүлділер тұқымдасына жататын 24 өсімдіктің түрін, Астра тұқымдасына жататын 36 өсімдіктің түрін анықтаған.

Осы ғылыми жұмыстар барысында алғашқы рет табылған өсімдіктер тіркелді: Папоротник тұқымдасы, Жылантіл папоротник туысы – кәдімгі жылантіл (ужожник обыкновенный, Ophyoglossum vulgatum), Сабынкөк туқымдасы, сабынкөк туысы, кәдімгі сабынкөк (наричник тенистый, scrohularia umbrosa) өсімдіктері анықталды. Бұл табылған өсімдіктер бұрын Сырдария Қаратауының флорасында кездеспеген өсімдік болып келеді.

 

 

 

сабынкөк (наричник тенистый, scrohularia umbrosa)

 

 

 

кәдімгі жылантіл (ужожник обыкновенный, Ophyoglossum vulgatum)

 

2014 жылдың мамыр айының 21 – 26 күндері Биология ғалымдарының докторы П.А.Есенбековның басшылығымен Түркістан, Сырдария филиалдарының аумақтарында омыртқасыздар бойынша ғылыми – зерттеу жұмыстары жүргізіліп, нәтижесінде Қазақстан аумағында алғашқы рет кездесіп отырған, жартылай қатты қанаттылардың екі түрі табылды, олар жыртқыш қандалалар тұқымдасына (Holotrihius rotundatus stal 1874), (Holotrichus apterus jakovler. 1879) жатады. Қазіргі таңда «Сырдария – Түркістан мемлекеттік өңірлік табиғи паркі» КММ-де 2013 жылдың ғылыми зерттеу жұмыстарын қоса алғанда жартылай қанаттылардың 9 тұқымдасына жататын 28 түрі анықталды.

 

 

Жыртқыш (Holotrichius rotundatus Stål) Хищнец

«Сырдария – Түркістан мемелкеттік өңірілік табиғи паркі» КММ, Түркістан филиалы, Қызылшаруа орманшылығында табылған, Сырдария өзенінің жайылмасы.

 

 

Жыртқыш (Holotrichius apterus Jakovlev) Хищнец

«Сырдария – Түркістан мемелкеттік өңірілік табиғи паркі» КММ, Түркістан филиалы, Қызылшаруа орманшылығында табылған, Сырдария өзенінің жайылмасы.

 

Кіші ғылыми қызметкер А.Тажиева 2014 жылдың маусым айының 2 – 6 күндері аралығында б.ғ.к., Г.Б.Сақауовамен бірге Боралдай филиалына өсімдіктер дүниесі бойынша ғылыми ботаникалық зерттеулер жүргізілді. Г.Б.Сақауованың жүргізген ғылыми ботаникалық зерртеулерінің нәтижесі бойынша 60 тұқымдас, 182 туыс, 196 өсімдік түрі анықталды. Жаратылыстану-ғылыми негіздемені әзірлеу барысында, алдын-ала жүргізілген зерттеулердің нәтижелері бойынша Боралдай филиалы флорасына 600 өсімдік түрі тіркелген. Қазіргі таңда жалпы анықталған өсімдік саны 278 түрі анықталды, бұл жалпы өсімдіктер түрінің 46,3 % құрайды.

Қазақстанда екі жерде ғана өсетін, қызыл кітапқа енген ағаш: Зайтундар тұқымдасы, Шаған туысына жататын Парсы шағаны (Ясень согдииский) Боралдай филиалында табиғи ортада өскен. Қазақстанның екінші жерінде Шарын шатқалында өседі.

Парсы шағаны (Fraxinus sogdianus) Ясень согдийский

(қызыл кітапқа енген, реликті өсімдік)

 

Ағымдағы жылдың маусым айының 04 – 05 күндері Түркістан филиалында Балтакөл орманшылығында фенологиялық бақылауларды жүргізу мен гербарийлерді кептіру тәртібі туралы Маяқұм ауылында, ҒАМ бөлімінің быстығы Төлеміс Е., аға орманшы Н.Ташевтың, орман шебері Б.Әлімханның, инспекторлар Т.Мұсаев, У.Адиханов, Ә.Нұртаза, Т.Маханов, С.Укібасовтың, Көлқұдық ауылында мемлекеттік инспекторлар Д.Құттыбаев, Б.Арысов, М.Жұмабаевтың қатысуларымен кеңес өткізіліп түсіндірілді.

Балтакөл орманшылығындағы орманшы және инспекторлармен бірге жиналыс

 

Қызылшаруа орманшылығы, Күшата ауылында орналасқан Балауса лагерінде Ресей патшалығы кезінде отырғызылған емен ағаштары бар (қызыл кітапқа енген), емен ағаштарының жастары шамамен 100 жылдан астам, ағаштардың сақталуы өте жақсы жағдайда, осы күнге дейін емен ағаштары сақталуда.

Күш ата ауылындағы Балауса лагеріндегі емен ағаштары

Балауса лагеріндегі емен ағаштарының өсіп – даму жағдайын тексеру

 

Түркістан филиалындағы Күш ата учаскесіндегі тұқымбақта өсіп тұрған ағаш – бұталы өсімдіктердің өсіп – даму жағдайын тексеру және алдағы уақытты тұқымбақта ағаш – бұталы өсімдіктердің өсіп дамуына қолайлы жағдай жасау мақсатында қандай шаралар қолдануға болатындығы жайлы іс – шаралар ұйымдастыру.

 

Күш ата учаскесіндегі 2013 жылы күзде егілген қарағаш көшеттері

Күш ата учаскесіндегі тұқымбақтағы қарағаш өсімдігіне күтіп – баптау жұмыстары

ҒАМ бөлімінің бастығы Е.Төлеміс – Күш ата тұқымбағындағы 2006 жылы егілген тұя ағашының өсіп – даму жағдайын текруде

Күш ата тұқымбағындағы өрік ағаштары

Түркістан филиалы Қызылшаруа орманшылығандағы гүлдеп тұрған Қызыл жыңғыл

Қызылшаруа орманшылығандағы №10 фенологиялық алаң және сол жердегі табиғи жағдайда өскен жантақ өсімдігінің гүлдеп тұрған кезі

Қызылшаруа орманшылығандағы №9 фенологиялық алаңда мемлекеттік инспекторлармен бірге фенологиялық бақылау жүргізу тәртібі жөнінде кеңес өтуде

Е.Төлеміс – қызылшаруа орманшылығандағы №9 фенологиялық алаңда Тораңғы ағашының гүлдене бастау кезеңін анықтап, фенологиялық бақылауға тіркеуде

 

 

Түркістан филиалы, Балтакөл орманшалындағы №7 фенологиялық алаңда ҒАМ бөлімінің бастығы Е.Төлеміс инспекторлармен бірге табиғи жағдайда өскен қызыл кітапқа енген Тораңғы ағаштарының өсіп – даму жағдайын қарауда

Түркістан филиалы, Балтакөл орманшалындағы №7 фенологиялық алаңда ҒАМ бөлімінің бастығы Е.Төлеміс табиғи өскен Каспий ақбасшөбін өсіп – дамуын тексеруде

Ағымдағы жылдың шілде айының 11 – 12 күндері Сырдария филиалында, Байырқұм орманшылығында орманшы және инспекторлармен кеңес өткізілді. Мемлекеттік ниспекторларға фенологиялық бақылау жүргізу үшін қажетті приборлармен жұмыс істеу тәртібі жөнінде айтылып, түсіндіріліп өтті.

Байырқұм орманшылығындағы орманшы және инспекторлармен кеңес

Байырқұм орманшылығында №11 фенологиялық алаңда орналасқан приборлар

Байырқұм орманшылығында №13 фенологиялық алаңда болан кезімізде, бауырмен жорғалаушылар класына жататын Сұр келесін кезіктірдік (қызыл кітапқа енген) жануар.

Сұр келес (Varanus griseus)

 

Ағымдағы жылдың тамыз айының 04 - 05 күндері Түркістан филиалында Г.Сақауовамен бірлесе бұғы тұқымбағында бұғылардың қандай өсімдіктермен қоректенетіні жайлы зерттеу жұмысы өткізділді.

Тұқымбақта бұғылардың тіршілігі үшін қажетті қоректік өсімдік түрлерін анықтау жұмысы жүргізілді, бұғылардың негізгі қоректенетін өсімдік түрлері:

-         талдар тұқымдасы, терек туысы, тораңғыл, тораңғы түрлі жапырақты (қызыл кітапқа енген өсімдік), ақтал, ешкі тал;

-         астық тұқымдасы, қамыс туысы, кәдімгі қамыс;

-         бұршақ тұқымдасы, мия туысы, жалаң мия;

-         астық тұқымдасы, бидайық туысы, жатаған бидайық;

-         шырмауық тұқымдасы, шырмауық туысы, кәдімгі шырмауық, тікентүкті шырмауық;

-         алабұталар тұқымдасы, қарабарақ туысы, қарабарақын.

Тұқымбақта тораңғы ағашының екі түрі өсетіндігі анықталды: түрлі жапырақты тораңғыл, тораңғы (қызыл кітапқа енген).

 

Түркістан филиалында Г.Сақауова жиналған гербарийлерді тексеруде және өсімдіктердің түрлерін анықтауда

түрлі жапырақты Тораңғыл

Тораңғы (қызыл кітапқа енген)

Бұхар бұғысы тұқымбағындағы сыртқы қоршаудағы өсімдіктер әлемі

Бұхар бұғысы тұқымбағындағы қырғауыл құсының балапандары

2014 жылдың бірінші жартыжылдықта Ғылым, ақпарат және мониторинг бөлімі кітапхана қорын саны толықтыруда, қазіргі таңда кітапхана қорында жалпы 378 дана түрлі ғылыми кітаптармен жинақталған. Осы көрсетілген кітаптар көрсеткішінің ішінде ағымдағы жылда демеушілердің сыйға берген 23 дана кітаптары да кіреді.

 

 

 

 

 

Қазіргі таңда кітапхана қорында жинақталған кітаптар

Ерекше қорғалатын табиғи аймақта табиғат жылнамасын жазу мақсатында ғылым, ақпарат және мониторинг бөлімінің қызметкерлеріне және мемлекеттік инспекторларға қажетті құрал жабдықтармен қамтамасыз етілуде: микроскоп-бинокуляр – 4 дана, термометр топырақтық (ТМ 4 – 2 ) – 10 дана, психрометриялық – гигрометр – 10 дана (ауаның ылғалдылығын өлшеуге арналған құрал). Ағымдағы жылда Сырдария филиалына: психрометриялық – гигрометр – 3 дана, термометр топырақтық (ТМ 4 – 2 ) – 3 дана, Түркістан филиалына: психрометриялық – гигрометр – 3 дана, термометр топырақтық (ТМ 4 – 2) – 3 дана, Боралдай филиалы: психрометриялық – гигрометр – 4 дана, термометр топырақтық (ТМ 4 – 2 ) – 4 дана құралдарымен қамтамасыз етілді. Ғылым, ақпарат және мониторинг бөлімінде кітапхана қоры және қажетті құрал – жабдықтар көмегімен табиғат жылнамасын жазуға қажетті мәліметтерді толықтыруға, мониторинг, фенологиялық бақылау жүргізуге тікелей қажетті болып табылады.

ҒАМ бөлімінің қызметкерлері жиналған гербарийлерді сапасын тексеріп санақ жүргізуде

ҒАМ бөлімінде жиналған гербарийлер

 

ҒАМ бөлімінің қызметкерлері энтомологиялық коллекцияны микроскоп құралының көмегімен түрлерін анықтауда

ҒАМ бөлімінде жиналған энтомологиялық коллекция

 

 

ҒАМ бөлімінде жиналған энтомологиялық коллекцияның сапасын тексеріп санақ жүргізуде

 

Ағымдағы жылдың қыркүйек айының 04 -05 күндері Сырдария – Түркістан өңірлік табиғи паркін құру жөніндегі жаратылыстану – ғылыми негіздеме жобаланған қаратау архарының миграциялық жолындағы экологиялық дәліздің өсімдіктер әлемін кешенді түрде зерттеу үшін Қаратау қорығының аға ғылыми қызметкері, биология ғалымдары кандидаты Г.Б.Сақауованың жетекшілігімен өңірлік табиғи парктің ғылым, ақпарат және мониторинг бөлімінің бастығы Е.Х.,Төлеміс аға ғылыми қызметкері М.А.Наров және Боралдай филиалы директорының орынбасары М.Өсеровтің қатысуымен Боралдай филиалы мен оның іргелес аймақтарында болашақ жобаланған экологиялық дәлізбен жүрген кезде, кездескен жер пайдаланушылармен, мал бағушылармен дәліздің қаратау архарын қорғаудағы рөлін, ол жөніндегі ЕҚТА заң талаптарын, келешекте бірлесіп жұмыс жүргізудің маңызын түсіндірілді.

Боралдай филиалының орман тұқымбағындағы ағаш – бұта көшеттеріне күтіп – баптау жұмыстары барысы бақыланды.

 

 

 

Одаман асуына жетпей оң жақтағы тас жол бойындағы нүктеден (биіктік – 538м, N - 43⁰ 19.796, E - 069⁰ 20.697) басталған бағыт

Үсіктас ауылы сырқы көрініс

 

Үсіктас ауылы (биіктік – 491м, N - 43⁰ 19.579, E - 069⁰ 22.688)

Айуан төбе тауы және Жонбелдің екі ортасы (биіктік – 1119 м, N - 43⁰ 19.968, E - 069⁰ 26.725)

 

 

Байжансай төбесі – бұл жерлерде 1995 жылдарға дейін ұлкен ауыл болған және кен орны жұмыс істеген.Байжансай аулының биік шатқалдарынан архарлар көптеп кездесетін болған(биіктік – 1273 м, N - 43⁰ 14.011,E - 069⁰ 54.815)

Байжансай жолының бойында алғашқы рет кездесіп отырған бағалы эндемик өсімдік (Тасжапырақты лепидолофа табылған жер) Байжансай жолы (биіктік – 676 м, N - 43⁰ 10.504, E - 069⁰ 57.398)

Есек бел – жергілікті халықтардың айтуынша архарлардың қыстайтын жері болған екен (биіктік – 1160 м, N - 43⁰ 05.976, E - 069⁰ 55.500)

Секіртпе сай қарсы беті (Ақсу – Жабағылы қорығының бір учаскесімен іргелес) (биіктік – 922 м, N - 42⁰ 55.711, E - 069⁰ 54.809)

Секіртпе сай сол беті (биіктік – 929 м, N - 42⁰ 55.561, E - 069⁰ 53.928)

 

Жаңғақ оң беткей - (биіктік – 953 м, N - 42⁰ 55.427, E - 069⁰ 54.161. Қошқар ата өзені бойы)

Тасжапырақты лепидолофа (Lepidolopha filifolia) Лепидолофа нителистая, алғашқы рет кездесіп отырған бағалы эндемик өсімдігі, гербарийге алынып, суретке түсірілп және табылған жерінің координаттары түсірілді

 

Боралдай филиалындағы тұқымбақтағы ағаш – бұта көшеттерін күтіп- баптау жұмыстары

Тұқымбақтағы қолдан өсірілген кәдімгі пістенің өскінінің биіктігін өлшеу – Е.Төлеміс

Тұқымбақтағы қолдан өсірілген кәдімгі пістенің өсіп – дамуы барысын талқылау
«Сырдария – Түркістан мемлекеттік өңірлік табиғи паркі» КММ-де       2014-2018 жылдарға арналған ғылыми – зерттеу жұмыстарының жоспарына парк аумағында «Сырдария – Түркістан МӨТП-ң басты және индикаторлық омыртқасыз жануарлар топтарын, биологиялық әртүрлілігін ұзақ уақыттық ғылыми мониторинг негізінде зерттеу» тақырыбы енгізілді. Соңғы 1,5 жылда б.ғ.к., П.А.Есенбекованың жетекшілігімен және парктің ғылыми қызметкерлерінің тікелей қатысуыларымен Сырдария мен Арыс өзендерінің жайылмаларында омыртқасыз жануарлардың 3 классқа, 13 отрядқа 44 тұқымдасқа жататын 101 түрі анықталып, олардың 273 коллекциялары жиналды. Осы зерттеулердің нәтижелерімен омыртқасыздар жөнінде жиналған нақты мәліметтердің негізінде Сырдария-Түркістан МӨТП-ң Сырдария және Арыс өзендерінің атырауындағы омыртқасыздар түрлері қысқаша анықтамалығы (2 басылым) әзірленді. Бұл қысқаша анықтамалыққа омыртқасыздардың 74 түрі енгізіліп отыр. Анықтамалық кітапша «Сырдария – Түркістан мемлекеттік өңірлік табиғи паркі» КММ-ң №9 ғылыми – техникалық кеңесінде қаралып, баспаға ұсынуға бекітілді.

 

Ғылым, ақпарат және мониторинг бөлімінің ғылыми-зерттеу жұмыстарының жариялымдары.

№	Авторлар	Мақала атауы	Қайда, қашан баспадан шықты
1	Мошқалов Б.М., Төлеміс Е.Х.	Өңірлік саябақтың алғашқы қалыптасу жылының оң жұмыстары.	«Биоалуантүрлілікті зерттеу мен ерекше қорғалатын табиғи территориялар желілерін қалыптастыру мен жұмыс істеудегі жетістіктер» Халықтар. Ғылыми-практикалық конф.материалдары (биология ғылымдарының докторы, профессор Т.М.Брагинаның мерейтойына орай). «Успехи формирования и функционирования сети особо охраняемых природных территорий и изучение биологического разнообразия (к юбилею д.б.н., профессора Т.М.Брагиной): материалы Междунар.научно-практик.конф./ жауапты ред.: К.М.Баймырзаева, Т.М.Брагиной, Е.А.Абиля- Қостанай: КГПИ, 2014. -360 б. 26.02.2014 – 27.02.2014 жыл.
2	Төлеміс Е.Х.,  Наров М.А.	Сырдария мен Арыс өзендерінің жайылмасындағы  өсетін жыңғылдардың маңызы мен жағдай туралы	Барсакелмес мемелекеттік табиғи қорығының 75 – жылдығына арналған «Барсакелмес қорығы мен Арал өңірінің биоәртүрлілігін сақтау және тұрақты дамыту перспективалары» халықаралық ғылыми – тәжірибелік конференциясының материалдары. 129 – 133 б.б. Арал 2014 ж.
3	Төлеміс Е.Х.,  Наров М.А.	Сырдария өзенінің жайылмасы мен атырауында кездесетін тұзға төзімді кейбір өсімдіктер	Шарын МҰТП –нің  10 жылдығына арналған, «Шарын мемлекеттік  ұлттық табиғи паркінің және шектес аумақтардағы биоәртүрліліктің қазіргі жағдай» халықаралық ғылыми – тәжірибелік конференциясының материалдары 19 – 20 қыркүйек 2014ж. 180 – 183 б.б. Алматы 2014жыл.
4	Төлеміс Е.Х.,  Наров М.А.	Өңірлік табиғи парк аумағында бұхар бұғысын қайта жерсіндіру нәтижелерінің қазіргі жағдайы	Үстірт қорығынң 30 жылдығына арналған «Қорық аумақтарындағы аридтік аймақтардың мәселелрі» конференциясының материалдары (9-11 қыркүйек 2014 жыл, 139-141 б.б.) Жаңаөзен қаласы  2014ж.
5	Төлеміс Е.Х.,  Тажиева А.Д.	Боралдай филиалындағы эндемикалық өсімдіктердің токсономиялық құралы және оларды қорғау шаралары	«Іргелі және қолданбалы ғылым» XI Халықаралық ғылыми конференция материалдары. 30 қазан – 7 қараша 2014 ж. Шеффилд қ,(Англия)
6	Төлеміс Е.Х.,  Тажиева А.Д. Жанконсова А.	Өңірлік табиғи парктің аумағындағы фенологиялық алаңдардың орналасуы	«М.Әуезов атындағы ОҚМУ ғылыми еңбектері, научные труды ЮКГУ им.М.Ауезова» желтоқсан 2014 ж.

Ғылым ақпарат және мониторинг бөлімінің 2013 жылғы атқарылған жұмыстарының есебі

 

 

 

Қаратау мемелекеттік қорығының аға ғылыми қызметкері, б.ғ.к., Г.Б.Сақауова жетекшілігімен өткзілген Ғылыми семинар

 

 

Боралдай филиалы, Төменгі боралдай

 

 

Өңірлік парктың ғылым, ақпарат және мониторинг бөлімінің бастығы Төлеміс Е.Х., және Боралдай филиалының орман шебері Жолдасов Ш.І. фенологиялық алаңды таңдау барысында. (Боралдай филиалы, Төменгі боралдай)

 

 

Нағыз пісте – долана қауымдастығы №1 фенологиялық алаңдағы алғашқы зерттеулер (Боралдай филиалы, Төменгі боралдай)

 

 

ҒАМ бөлімінің бастығы Төлеміс Е.Х. – қаратау ырғайын (Cotoneaster karatavica) зерттеуде эндемикті өсімдік

 

 

Б.ғ.к., Сақауова Г.Б. гербарий жинақтау барысында

 

 

Түркістан доланасы (Crataegus turkestanica)Боярышник туркестанский, Төменгі боралдай

 

 

Понтий доланасы (Crataegus pontica) Боярышник понтийский, Төменгі боралдай

 

 

 

Жабай жүзім (virtis vinifera) , Төменгі боралдай

Cақауова Г.Б. жетекшілігімен өткізілген ғылыми семинар, Түркістан филиалы Сырдың бойы

Ғылым, ақпарат және мониторинг бөлімі және Туризм, рекреация және экоағарту бөлімінің қызметкерлерімен бірлесе Боралдай филиалы Орта сүңгіде ғылыми және туристтік мақсатта зерттеу жұмыстарын жүргізуде.

Б.ғ.к, Есенбекова П.А. жетекшілігімен өңірлік табиғи саябағының Түркістан және Сырдария филиалдарының аумағындағы омыртқасыз жануарлардың алуантүрлігін зерттеуде

Sympetrum vulgatum – Тип БУЫНАЯҚТЫЛАР (ATHROPODA)

Класс НАСЕКОМДАР (INSECTA) Отряд ИНЕЛІКТЕР (ODONATA)

Sympetrum flaveolum – Тип БУЫНАЯҚТЫЛАР (ATHROPODA)

Класс НАСЕКОМДАР (INSECTA) Отряд ИНЕЛІКТЕР (ODONATA)

Calliptamus barbarous Acrida oxycephala

Psophus stridulus

Тип БУЫНАЯҚТЫЛАР (ATHROPODA) Класс НАСЕКОМДАР (INSECTA) Отряд ТІКҚАНАТТЫЛАР (ORTHOPTERA) Тұқымдас обыр шегірткелер (acridida

Argynnis pandora – Класс НАСЕКОМДАР (INSECTA) Отряд ҚАБЫРШАҚҚАНАТТЫЛАР (LEPIDOPTERA)

Тұқымдас НИМФАЛИДАЛАР (NYMHALIDAE)

 

Brachynema Purpureomarginatum Triguttatum Дернәсілі

Класс НАСЕКОМДАР (INSECTA) Отряд ЖАРТЫЛАЙ ҚАТТЫҚАНАТТЫЛАР (HETEROPTERA) Тұқымдас НАҒЫЗ ҚАЛҚАНШАЛЫЛАР (PENTATOMIDAE)

Таралуы: Испания. Қазақстанда алғаш рет кездесіп отыр.

Rhapigaster nebulosa Pyrrhocoris apterus

Класс НАСЕКОМДАР (INSECTA) Отряд ЖАРТЫЛАЙ ҚАТТЫҚАНАТТЫЛАР (HETEROPTERA)

Тұқымдас ҚЫЗЫЛ ҚАНДАЛАЛАР (PYRRHOCORIDAE)

Sigara lateralis Rhapigaster nebulosa

Класс НАСЕКОМДАР (INSECTA) Отряд ЖАРТЫЛАЙ ҚАТТЫҚАНАТТЫЛАР (HETEROPTERA)

Тұқымдас - ПЛЕИ, СУ БҮРГЕШІКТЕР

Anechura bipunctata Labidura riparia

Класс НАСЕКОМДАР (INSECTA) Класс НАСЕКОМДАР (INSECTA)

Отряд ТЕРІҚАНАТТЫЛАР (DERMAPTERA) Отряд ТЕРІҚАНАТТЫЛАР (DERMAPTERA)

Тұқымдас ЛАБИДУРИДАЛАР (LABIDURIDAE) Тұқымдас НАҒЫЗ АЙЫРҚҰЙРЫҚТАР (FORFICULIDAE)

Armadillidium vulgare – Тип БУЫНАЯҚТЫЛАР (ATHROPODA)

Тип тармағы ЖЕЛБЕЗЕКТЫНЫСТЫЛАР (BRANCHIATA)

Класс ШАЯНДАР (CRUSTACEA)

Отряд ТЕҢАЯҚТЫ ШАЯНТӘРІЗДІЛЕР (ISOPODA)

Отряд тармағы ЖЫЛБЫСҚЫЛАР (ONISCIDEA)

Тұқымдас ЖЫЛБЫСҚЫЛАР (ARMADILLIDIIDAE)

Dermanyssus gallinae – Тип БУЫНАЯҚТЫЛАР (ARTHROPODA), Тип тармағы ХЕЛИЦЕРАЛЫЛАР (CHELICERATA), Класс ӨРМЕКШІТӘРІЗДІЛЕР (ARACHNIDA), Класс тармағы КЕНЕЛЕР (ACARI), Отряд ПАРАЗИТИФОРМДЫ КЕНЕЛЕР (PARASITIFORMES), Тұқымдас тармағы ГАМАЗ КЕНЕЛЕРІ (GAMASOIDEA)

Дала жұмыстарында жиналған насекомдар коллекциясы

Дала жұмыстарында жиналған гербарийлердің түрлері

Ғылыми, ақпарат және мониторинг бөлімінде кітапхана қоры құрылып, көптеген ғылыми кітаптар жинақталып олардың саны 310 данаға жеткен.

Ерекше қорғалатын табиғи аймақта табиғат жылнамасын жазу мақсатында ғылым, ақпарат және мониторинг бөлімінің қызметкерлеріне және мемлекеттік инспекторларға қажетті құрал жабдықтармен қамтамасыз етілді: микроскоп-бинокуляр – 1 дана, ұлғайтқыш әйнек (лупа) – 1 дана, термометр топырақтық (ТМ-3) – 3 дана, термометр сынаптық (ТМ-1) – 3 дана, жауын-шашынның түсу көлемін өлшейтін стақан – 3 дана, анемометр (желдің жылдамдығын өлшейтін құрал) – 3 дана. 2013 жылы Сырдария филиалына: психрометриялық – гигрометр – 1 дана, термометр топырақтық (ТМ 4 – 2 ) – 1 дана, Түркістан филиалына: психрометриялық – гигрометр – 1 дана, термометр топырақтық (ТМ 4 – 2) – 1 дана, Боралдай филиалы: психрометриялық – гигрометр – 4 дана, термометр топырақтық (ТМ 4 – 2 ) – 1 дана құралдарымен қамтамасыз етілді. Ғылым, ақпарат және мониторинг бөлімінде кітапхана қоры және қажетті құрал – жабдықтар көмегімен табиғат жылнамасын жазуға қажетті мәліметтерді толықтыруға, мониторинг, фенологиялық бақылау жүргізуге тікелей қажетті болып табылады.

 

 

Жануарлар дүниесін қорғау және өсімін молайту бөлімі

Подробности статьи

Парк аумағында 2017 жылдың көктемгі жабайы аң-құстарға жүргізілген санақ жұмыстарының қорытынды ЕСЕБІ

ҚР Ауыл шаруашылығы министрінің 2012 жылы 1 наурыздағы ҚР аумағында жануарлар түрлерін есепке алуды жүргізу жөніндегі бірыңғай мемлекеттік әдістемелік нұсқаулықтарға сәйкес №25-03-01/82 бұйрығын басшылыққа алып, Өңірлік парктің 16.03.2017 жылғы №32-ө бұйрығы шығарылып Сырдария - Түркістан мемлекеттік өңірлік табиғи паркі- аумағындағы жабайы жануарлардың 2017 жылғы көктемгі санақ жұмыстары жүргізілді.

Орман және өсімдіктер дүниесін қорғау мен өсімін молайту бөлімінің 2014 жылғы жұмыстары

Подробности статьи

        Орманды қорғау мен күзету – орман өрттерінің алдын алу, орман ағаштарының заңсыз кесілуіне және ҚР басқа да Орман заңдарын бұзушылықтарға қарсы күрес жөніндегі іс-шараларды жүзеге асыру, сондай-ақ орман аурулары мен зиянкестерінен, табиғи сипаттағы қолайсыз факторлардан қорғау болып табылады.

Өрт қауіптілігі категориясы бойынша тоғайлы алқаптар І-категорияға, ал Боралдай филиалының орман қоры жерлері ІІІ-категоррияға жатқызылған.
Өңірлік парктің 2014 жылғы 3 ақпандағы «2014 жылы орманды өрттен қорғаудың іс-шаралары туралы» №15-н санды бұйрығымен орман өрттерінің алдын алу және сапалы түрде өрт қауіпті маусымына дайындық жүргізу үшін, 2014 жылдың 1 ақпаны мен 15 наурыз аралығы өрт қауіпті маусымға дайындық кезеңі, ал 1 сәуір мен 15 қараша аралығы өрт қаупі бар маусымы болып бекітілген.

Осы бойынша өрт қаупі бар маусымына дайындық кезеңінде және өрт қауіпті маусым барысында төмендегідей іс-шаралар атқарылды:
- өрттің алдын алу мақсатында өңірлік парктің облыстық орман және аңшылық шаруашылығы аумақтық инспекциясы және ОҚО төтенше жағдайлар департаментімен орман-тоғай өрт қауіпсіздігі ережелерін сақтау, орман өрттерін болдырмау, алдын алу және жою жөніндегі бірлескен іс-шаралар жасалды. Осының негізінде Боралдай филиалы Бәйдібек ауданы аумағындағы, Сырдария филиалы Отырар, Шардара аудандары мен Арыс қаласы аумағындағы, Түркістан филиалы Отырар ауданы және Түркістан

қаласы аумағындағы ТЖ бөлімдері, өртке қарсы қызмет бөлімдерімен бірлескен іс-шаралары жасалды;
 - филиалдардың орман қоры жерімен шектесіп жатқан 69 елді-мекен мен 56 шаруа қожалықтарымен орман өрттерінің алдын-алу, бірлесіп сөндіру жөнінде келісім-шарттар жасалды;
- орман өрт сөндіру стансаларының команда құрамы туралы бұйрықтар жасалып, осы бойынша командалар құрамына 74 адам жасақталды, команда мүшелеріне техника қауіпсіздігінен нұсқамалар берілді;
- филиалдарда мемлекеттік орман қоры жерлері мен шекаралас жатқан
 жерлерге, орманға кірер жолдарға автокөлік тұратын уақытша тұрақтар, демалатын, от жағатын, темекі шегетін орындар және су алатын орындары белгіленіп, жаңарту жұмыстары жүргізілді;
        - өңірлік паркке қарасты филиалдарда 8 өрт бекеттері ұйымдастырылып, техникалар төмендегіше бөлінген:
1. Боралдай филиалының №3 айналым, №51 орамындағы «Бүркіт» бекеті (1 дана Dongfeng өрт сөндіру автокөлігі, 1 дана ХТЗ-150 тракторы соқасымен,    1 дана УПП-3 тіркемесі және 1 дана тұрғын үй вагон);

2. Сырдария филиалының Байырқұм орманшылығы №24 айналым,      №20 орамындағы Байырқұм бекеті (1 дана ХТЗ-150 тракторы соқасымен,    2 дана УПП-3 тіркемесі және 1 дана тұрғын үй вагон);

3. Сырдария филиалының Шардара орманшылығы №35 айналым,      №340 орамындағы Шардара бекеті (1 дана МТЗ-82 тракторы соқасымен,          1 дана УПП-3 тіркемесі және 1 дана тұрғын үй вагон);
4. Сырдария филиалының Тақыркөл орманшылығы №7 айналым,         №16 орамындағы Тақыркөл бекеті (1 дана Мтз-82 тракторы соқасымен,      2 дана УПП-3 тіркемесі, 1 дана тұрғын үй вагон және 1 дана бақылау мұнарасы);
5. Сырдария филиалының Отырар орманшылығы Отырар орман бекеті   (1 дана МТЗ-82 тракторы соқасымен, 1 дана УПП-3 тіркемесі);
6. Түркістан филиалының Қызылшаруа орманшылығы №4 айналым,     №17 орамындағы Қызылшаруа бекеті (1 дана ЗИЛ-131 өрт сөндіру автокөлігі,  1 дана ХТЗ-150 тракторы соқасымен және 1 дана УПП-3 тіркемесі);
7.  Түркістан филиалының Шәуілдір орманшылығы №23 айналым,    №296 орамындағы Көксарай бекеті (1 дана ЗИЛ-131 өрт сөндіру автокөлігі,     1 дана МТЗ-82 тракторы соқасымен және  дана УПП-3 тіркемесі);

8. Түркістан филиалының Қызылшаруа орманшылығы №2 айналым,    №6 орамындағы Жалаңтөс бекеті (1 дана Арлан тракторы, 1 дана УПП-3 тіркемесі).
- шөптесін өсімдіктерді бақылаулы өртеу жұмыстарының құжаттары мен карта-сызбалары негізінде индикативтік жоспарға сай, Сырдария филиалында  60 шақырым және Түркістан филиалында 39 шақырым жерлерде жүргізу жоспарланып, бұл жұмыстар толық аяқталды;
 - орман зиянкестері мен ауруларына қарсы жер бетіндегі күрес жұмыстары өңірлік паркке қарасты филиалдардың орман қоры жерлерінде 662 га көлемге жүргізілді;
- 2014 жылы өртке қарсы жолдарды жөндеу жұмыстары 98 км көлемде орындалды;
- өртке қарсы минералды жолақтарды күтіп баптау жұмыстары жалпы 1465 км орындалды. Сонымен қатар, филиалдарда 60 км минералды жолақтар жаңадан жасалды;

— филиалдарда жоспар бойынша жаңадан 15 дана күзет бекеттері және 14 дана өрт қарауылдау мұнаралары орнатылды;

— өртке қарсы үгіт насихат жұмыстары бойынша жаңадан 81 дана аншлаг пен паннолар орнатылды және филиалдардың өз күштерімен 298 аншлаг пен паннолар жаңартылды. Сонымен қатар, 4510 дана үн-парақтар таратылды және 121 лекция мен кеңестер өткізіліп, оған 1562 тыңдаушы қатысқан. Республикалық және жергілікті баспасөздерде 112 рет мақалалар жарық көрді, 1рет облыстық радиодан және 11 рет облыстық теледидар арқылы сұхбаттар берілді;

- өрт қауіпті маусымның кезекшілік бұйрықтары шығарылып, мекеме қызметкерлері мен өрт сөндіру қызметкерлерінің кезекшілік кестесі түзілді;
- бас мекеменің 2014 жылғы 30 қаңтардағы «Мекемеге қарасты мемлекеттік инспекторлардың білімін жетілдіруге 40 сағаттық оқу-семинар сабағын және техминимумын өткізу туралы» №14-н бұйрығы мемлекеттік инспекторларға оқу-семинар сабақтары өткізіліп, біліктіліктері тексерілді;

  
- өрт қауіпті маусым қарсаңынан бастап, филиалдарда 31 адам  уақытша өртке қарсы өрт қарауылдары және 24 адам уақытша өрт сөндіру автокөлігінің жүргізушілері  мен өрт сөндірушілері жұмысқа қабылданды.

Орманды ұлғайту мен өсіру
- 2014 жылы Сырдария   филиалының  Тақыркөл  орманшылығында  наурыз айында жоспарға сәйкес 73 гектар көлемінде ағаш отырғызу жұмыстары 7х1м нобайымен жүргізіліп, 104 244 дана қарағаш көшеттері отырғызылды. Бүгінгі таңда, көнімділігі 80-85% құрап отыр;

- Сырдария филиалында мәдени орман екпелердің өнімділігі төмен 72 га жерге толықтыру жұмыстары жүргізілді, жоспарға сай бұл жұмысқа   80,0 мың теңге жұмсалды;
           - өңірлік парк филиалдарында жалпы көлемі 46,5га құрайтын                   5 тұқымбақ бар. Осы орман тұқымбақтарында бүгінгі таңда 2013 жылдың күз және   2014 жылдың көктем айларында себілген көшеттерді есепке алмағанда        1395,7 мың дана ағаш-бұта көшеттері бар. Индикативтік жоспар бойынша ағымдағы жылы 1800 мың дана көшет өсіру жоспарланған. Ал, аталған күзгі, көктемгі себілген көшеттерді болжамды есепке алатын болсақ 2 050 мыңға жуық (114%)  көшет өсіру жоспарлануда;

- орман ағаштарының тұқымын дайындау көлемі жалпы 2014 жылға      2400 кг болса, бүгінгі таңда 590 кг қарағаш және 470 өрік тұқымдары жиналып,  сараптамадан өткізіліп, қарағаш тұқымы филиалдардың орман тұқымбақтарына  себілді. Сонымен қатар, филиалдарда наурыз айында жоспардан тыс 9545 дана тал, терек, жабайы жүзім, жиде, қарақат және сириялық роза бұталарының қаламшалары отырғызылды;
- орман екпелерінің құрамына жиде, өрік, жабайы алма, долана, кәдімгі пісте сияқты жергілікті жерге бейімделген ағаш түрлерін енгізу қолға алынуда. Жабық тамырлы көшеттермен орман екпелерін отырғызу сияқты жаңа технологияларды қолдану көзделіп отыр.

Орманды пайдалану

Өңірлік паркке қарасты филиалдарда  ағымдағы жылдың 8 айында жеке тұлғаларға жалпы 71 дана орман билеті берілді оның ішінде мал  жайылымы бойынша 28 дана, шөп шабу бойынша 16 дана, бал арасын орналастыру бойынша 17 дана, ауыл шаруашылығы өнімдерін өсіру бойынша 8 дана және мәдени-сауықтыру, рекреациялық, спорттық мақсатта 2 дана орман билеттері жазылып, бюджетке 575,417 мың теңге түсті.

Сүрек, ағаш қалдықтарын босату

ОҚО табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасының 2014 жылғы 15 қаңтардағы «Мемлекеттік орман қоры учаскелерінде өсіп тұрған сүректі босатудың 2014 жылға арналған көлемдерін бекіту туралы» №10-ө санды бұйрығына өзгерістер енгізу туралы»    10.07.2014 жылғы №80-Ө бұйрығының негізінде бас мекеменің 2014 жылғы 18 шілдедегі №69  санды бұйрығы шығарылған. Осы бойынша іріктеп санитарлық ағаш кесуден сүрек дайындау көлемі 300,7 га жерден 842,0 текше метр, өзге мақсаттағы ағаш кесуден сүрек дайындау көлемі 533,8 га жерден 5371 текше метр қаралған.
Бүгінгі таңда, санитарлық кесік жұмыстары қарқынды жүргізілуде.

Орман және өсімдіктер дүниесін қорғау мен өсімін молайту бөлімінің 2013 жылғы атқарылған жұмыстары

       Орманды ұлғайту мен өсіру іс-шаралары бойынша, ОҚО табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасының бекітілген индикативтик жоспарға сәйкес  «2013 жылға арналған орман қорғау мен дамыту іс-шараларының индикативтік жоспарына» сай орындалған іс шаралар төмендегі кестеде көрсетіліп отыр:

      
          1. Тоғай ормандарында орман отырғызуға жер дайындау және ағаш отырғызу жұмыстары Сырдария филиалында барлығы 25704 дана қарағаш көшеттері 72 гектар жерге егілді.

          2. 2014 жылға орман егуге жер дайындау жұмыстары жобаға сәйкес Сырдария филиалында 73 гектар көлемінде қараша-желтоқсан айларында атқарылды.
          3. Орман екпелерін күтіп-баптау жұмыстары 580 гектар көлемге толық орындалды.
          4. 2012 жылы отырғызылған мәдени екпелер қараша-желтоқсан айларында Сырдария филиалының Шардара орманшылығында 201 гектар,  Тақыркөл орманшылығында 200 гектар, Отырар орманшылығында 100 гектар, барлығы 501 гектар көлемінде атқарылды.

5. Өңірлік парк бойынша 2400 кг ағаш-бұта тұқымдарын теру жоспарланса, есепті жылы 2430 кг жиналды. Ағаш-тұқым стансасынан толық сараптамадан өткізіліп, Боралдай филиалы бойынша терілген 530 кг тұқым 1,5 га жерге, оның ішінде әсіресе өңірлік саябақ аумағында алғаш рет тау пісте (фисташки) ұрығы себілді. Сырдария филиалы бойынша жиналған 1500 кг тұқым 3,97 га жерге және Түркістан филиалы бойынша терілген 400 кг тұқым 0,78 га жерге, жалпы 6,25 га жерге қараша-желтоқсан айларында себілді.

        
 Орман тұқымбақтарында 2013 жылы 1768,1 мың дана ағаш-бұта көшеттері өсіріліп, 2013 жылдың күз айларында мәдени орман өсімдіктерін отырғызу, 2012 жылы отырғызылған мәдени орман өсімдіктеріне толықтыру, сатылу және «Жасыл ел» бағдарламасы бойынша мектептер мен мекемеге берілгеннен кейін 1553,6 мың дана әр-түрлі ағаш-бұталардың көшеттері  2014 жылдың 1 қаңтарына қалып отыр.Оның ішінде:

- қарағаш 1330,1 мың дана;
- акация 0,27 мың дана;
- арша 28,9 мың дана;
- алма 2,0 мың дана;
- қарамала 18,57 мың дана;
- терек 3,1 мың дана;
- катальпа 0,13 мың дана;
- үйеңкі 108,07 мың дана;
- шаған 32,84 мың дана;
- айлант 24,69 мың дана;
- жиде 3,8 мың дана;
- бұталы роза 0,58 мың дана;
- сирия розасы 0,6 мың дана.

      Орман өртіне және зиянкестеріне қарсы атқарылған іс-шаралар, биылғы жылы  индикативтік  жоспар  бойынша  кестеде   көрсетілгендей   жоспардағы  өртке  қарсы  барлық  іс шаралар  толығымен  орындалды.

            Мекемеге қарасты филиалдардың өрт сөндіру  химиялық  бекеттерінің   құрамында  5 өрт сөндіру автокөліктері мен 2 МТЗ-82-1, 2 АРЛАН, 2 ХТЗ-150, 3 ТГ-90 тракторлары соқасымен, қарауылдау күзет жұмысына 5-дана мотоцикл мен су соратын жылжымалы мотопомпа 2-дана, кіші көлемді мотопомпа 7 дана және 5 дана орнықты радиостанция, 32 дана жылжымалы радиобайланысы  бекітілген.

Орманды жанама пайдалану бойынша,  жалпы филиалдар бойынша мал жаюға 27 дана, шөп шабу 16 дана, бал арасын орналастыруға 8 дана, ауыл шаруашылығы өнімдерін өсіруге 12 дана және мәдени-сауықтыру мақсатында пайдалануға 5 дана орман билеттері берілген. Осы бойынша 692,1 мың теңге қаржы түсті.

Ағаш кесуден сүрек дайындау бойынша, жалпы 2013 жылға  мекемеге қарасты мемлекеттік орман қоры жерлерін іріктеп санитарлық кесу арқылы тазалау жұмыстарынан  дайындалаған  отындық  ағаш  көлемі  1333,4 га жерден 1734,0 м3 текше метрді отындық сүрек құраған.
2012 жылы орын алған орман өрттерің салдарынан 2013 жылы жаппай санитарлық кесу арқылы тазалау жұмыстарынан 127,6 га жерден 1083,2 текше метр отындық сүрек дайындалған.

Орман және өсімдіктер дүниесін қорғау мен өсімін молайту бөлімі

Подробности статьи

«Сырдария-Түркістан мемлекеттік өңірлік табиғи паркі» КММ, 2017 жылдың 1 жарты жылдығында атқарылған жұмыстар

Орманды молайту мен өсіру шаралары

Өңірлік табиғи парктің 2017 жылға арналған индикативтік жоспарына сәйкес, ағымдағы жылдың қараша айында 77 га жерге мәдени екпе себу және қазан айында 2018 жылы мәдени екпе отырғызу үшін 100 га жер дайындау жұмыстары қарастырылған.

Сонымен қатар, осы жылдың наурыз, маусым айларында 2012-2016 жылдары отырғызылған 574 га мәдени екпелерді күтіп-баптау жұмыстары жүргізіліп, оған 868,0 мың теңге жұмсалды.

Бұрыңғы жылдары отырғызылған көнімділігі төмен 419,5 га мәдени орман екпелеріне толықтыру жұмыстары жүргізілді.

Ағымдағы жылы 2000 мың дана көшет өсіру жоспарланып, жыл басында орман тұқымбақтарында 1376,72 мың дана ағаш-бұта көшеттері есепте болды, ақысыз босатылғаннан және сатылғаннан кейін бүгінгі таңда 1209,27 мың дана көшетесепте қалды.

Филиалдарда ағымдағы жылы көктем айларында 850 кг қарағаш тұқымдары жиналды, сондай-ақ сараптамалары қорытындылары алынып, орман тұқымбақтарының 5,0 га жерге себілді.

Облыс әкімінің3 тапсырмасымен облыс көлемінде жеміс ағаштарын көбейту мәселесін негізге ала отырып, өңірлік табиғи паркке қарасты Боралдай және Түркістан филиалдарының орман тұқымбақтарында 1 га жерге алмұрт және 2 га жерге жаңғақ көшеттерін отырғызу мақсатында мәдени бау өсіру жобасы жасалды. Бүгінгі таңда, Түркістан филиалында 2 га жер дайындалып, жобаға сәйкес 1250 дана жаңғақ көшеттері және Боралдай филиалында 833 дана алмұрт пен қараөрік көшеттері отырғызылды.

Орманды өрттен қорғау шаралары

2017 жылдың индикативтік жоспарға сәйкес 30 шақырымда жаңадан минералды жолақтаржасалды. Сондай-ақ, 1659 шақырым бұрынғы жасалған минералды жолақтарға бір реттік күтіп-баптау жұмыстары жүргізілді.

Боралдай филиалында 4 дана, Сырдария филиалында8 дана және Түркістан филиалы бойынша 7дана радио байланыс құралдары қалыпқа келтірілді.

Өңірлік парк аумағының ерекше қорғалатын табиғи аумақтар жерлері санатына ауысуына және ҚР ӘҚБтК-нің өзгерісіне орай өртке қарсы үгіт-насихат парақшалары мен аншлаг-паннолардың жаңа үлгілері жасалып, индикативтік жоспарға сәйкес 105 дана аншлаг-паннолардың жапсырма қағаздары жасалып, жаңартылды.

2017 жылдың индикативтік жоспарына сәйкес ЕҚТА жерімен шекаралас жердегі шөптесін өсімдіктерді бақылаулы өртеу жұмыстары жинақталған құжаттары мен карта-сызбалары негізінде Сырдария филиалында 60 шақырым жерде,ал Түркістан филиалында50 шақырым жерде жұмыстар жүргізілді.

Өңірлік табиғи паркке қарасты филиалдардың өрт сөндірушілері мен өрт сөндіру автокөліктерінің жүргізушілерін бастапқы дайындықтан өткізу іс-шаралары бойынша 22 қызметкер оқытылып, арнайы сертификат алынды.

Есепті жылы филиалдардың ерекше қорғалатын табиғи аумақ жерлерімен шектесіп жатқан 175шаруа қожалықтары және55 елді-мекендермен орман өрттерінің алдын алу, орман өрті орын алған жағдайда бірлесіп сөндіру жөнінде келісім шарттар жасалынды.

Осы жылдың 29 қаңтарында өңілік паркке қарасты Сырдария филиалының Байырқұм орманшылығында орман өртінің алдын алу бойынша тәжірибелік семинар өткізілді.

Өңірлік парктің 20.02.2017 жылғы «Өңірлік табиғи парктің мемлекеттік инспекторларының білімін жетілдіруге 40 сағаттық оқу-семинар сабағын және техминимумын өткізу туралы» №20-ө бұйрығымен оқу-жоспарының бағдарламасы бекітіліп, семинар сабақтарын өткізудің оқу-жоспарына сай Сырдария филиалында 23.02-24.02.2017 жылы, Түркістан филиалында 01.03-02.03.2017 жылы және Боралдай филиалында 10-11.03.2017 жылы бас мекеменің қызметкерлері оқу-семинар сабақтарын өткізді.

Жыл басынан бері орман өрттерінің алдын алу, табиғатты аялап, қорғау жөнінде үгіт насихат жұмыстары шеңберінде жыл басынан БАҚ-да130 мақала, 15 рет теледидардан сұхбат берілді, сондай-ақ жергілікті тұрғындар, мектептер, ұжымдарда 136 рет баяндамалар мен әңгімелер өткізіліп, оған 1134 адам қатысты. Сондай-ақ, 1106 дана естеліктер мен үн-парақ қағаздары таратылды.

Орманды жанама пайдалану

Өңірлік паркке қарасты филиалдарда ағымдағы жылдың 6 айында жеке тұлғаларға жалпы 45 дана және заңды тұлғаларға 10 дана орман билеттері берілді, оның ішінде мал жайылымы бойынша 31 дана, шөп шабу бойынша3 дана, бал арасын орналастыру бойынша 11 дана, мәдени-сауықтыру мен туристік-рекреациялық мақсатта7 дана және қысқа мерзімге пайдалануға3 дана орман билеттері жазылып, бюджетке 1105,5 мыңтеңге түсті.

2017жылы ағаш кесуден сүрек дайындау

2017 жылы өңірлік табиғи парк бойынша жаппай санитарлық кесуден сүрек дайындау көлемі жалпы 855,8 га жерден 1336,5 текше метр, оның ішінде су тораптарын тазарту көлемі 8,6 га жерден 256 текше метр, өтімді үйінділерді жинау көлемі847,2 га жерден1080,5 текше метрболып бекітіліп, 2017 жылдың 6 айында жалпы 202,6га жерден 524 текше метр сүрек босатылды.

Орман және өсімдіктер дүниесін қорғау мен өсімін молайту бөлімі бойынша 2016 жылы атқарылған жұмыстар.

І. Орманды молайту мен өсіру.

Оңтүстік Қазақстан облысы табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасымен бекітілген «2016 жылға арналған орман ұлғайту мен өсіру іс-шаралары» бойынша индикативтік жоспарға сәйкес орындалған іс- шаралар төмендегі кестеде көрсетіліп отыр:

2016 жылдың қараша айында өңірлік табиғи парк бойынша 76 га жерге ағаш отырғызу және тұқым себу жұмыстары жүргізілді. Оның ішінде, Сырдария филиалы Байырқұм орманшылығының №52 орамында 43 га жерге қатар аралығы 1,4 м х 2,8 м нобайымен 500 кг (сапалық сыныбы – ІІІ, куәлік №85, берілген күні 17.11.2016) қара сексеуіл тұқымы себілді, сондай-ақ Түркістан филиалы Балтакөл орманшылығының №46 орамында 33 га жерге 1 м х 4,2 м нобайымен 78 573 дана жіңішке жапырақты жиде көшеттері отырғызылды. Бүгінгі таңда, атқарылған жұмыстардың сапалылығы тексеріліп, техникалық қабылдау актілері жасалды.

2017 жылы ағаш отырғызу мақсатында ағымдағы жылдың қараша айында өңірлік табиғи паркке қарасты Сырдария филиалы Байырқұм орманшылығының №52 орамында мәдени орман өсіру жобасы негізінде 77 га жер 1,4 м х 2,8 м нобайымен агротехникалық талаптарға сәйкес айдалып, өңделді.

Ағымдағы жылдың наурыз және маусым, шілде айларында 2012, 2013 және 2015 жылдары өңірлік табиғи паркке қарасты Сырдария және Түркістан филиалдарының тоғай алқаптарына 498 га жерге отырғызылған мәдени орман екпелеріне күтіп-баптау жұмыстары жүргізілді.

Сондай-ақ, өңірлік табиғи парктің теңгеріміндегі көнімділігі төмен мәдени орман алқаптары көктем айларында 32,2 мың дана және күз айларында 105 мың дана қарағаш көшеттерімен толықтырылды.

2016 жылы өңірлік табиғи парк бойынша 2000,0 мың дана көшет өсіру жоспарланған. Жыл басында орман тұқымбақтарында 1492,4 мың дана ағаш-бұта көшеттері есепте болды, ағымдағы жылы 2267,4 мың дана көшет өсіріліп, жоспар 113,4 пайызға орындалды.

2016 жылы көктем және күз айларында мәдени орман екпелерін отырғызу, 2012, 2013 және 2015 жылдары отырғызылған мәдени екпелерін толықтыруға, сонымен қатар сатылу, есептен шығарылу және «Жасыл аймақ» мекемесінің теңгеріміне берілгеннен кейін 1376,7 мың дана әр-түрлі ағаш-бұта көшеттері 2017 жылдың 1 қаңтарына қалып отыр.

Орман тұқымдары істері

Есепті жылы филиалдардың тұқымбақтарына, мәдени орман алқаптарына себу үшін мына төмендегі ағаш тұқымдары жиналды:

— жай арша - 25 кг (10 кг І сынып, 15 кг ІІ сынып);

— емен - 50 кг (ІІІ сынып);

— соғды шағаны - 30 кг (І сынып);

— жиде - 750 кг (400 кг ІІ сынып, 350 кг ІІІ сынып);

— өрік - 350 кг (200 кг ІІ сынып, 150 кг ІІІ сынып);

— каштан - 20 кг (І сынып);

— қара сексеуіл - 500 кг (ІІІ сынып);

— қарағаш - 1100 кг (ІІІ сынып);

— сиверс алмасы - 1 кг (ІІІ сынып).

Барлығы - 2826 кг

Индикативтік жоспарға сәйкес 2016 жылы филиалдардың орман тұқымбақтарында 2200 кг әртүрлі ағаш-бұта тұқымдарын жинау жоспарланған. Бүгінгі таңда, 2826 кг әртүрлі ағаш-бұта тұқымдары жиналып, жоспар 128,5 пайызға артығымен орындалды.

Өңірлік табиғи парк бойынша жиналған ағаш-бұта тұқымдардың сапасы мен шығымын анықтауға Қазақ мемлекеттік республикалық ағаш тұқым мекемесіне жіберіліп, сапасы жөніндегі куәліктері алынған.

Сонымен қатар, 2326 кг ағаш тұқымдары орман тұқымбақтарының 5,39 га жеріне агротехникалық талаптарға сәйкес себіліп, техникалық қабылдау актілері жасалды.

Сондай-ақ, ағымдағы жылдың наурыз айында өңірлік табиғи паркке қарасты филиалдардың орман тұқымбақтарында жоспардан тыс жиде, тал, жабайы жүзім және терек ағаштарының қаламшалары отырғызылды.

Ағаш-бұта тұқымдары Арыс, Түркістан, Шардарақалаларындағы демалатын орындардан,Боралдай тау жоталарынан және көше бойларындағы өсiп тұрған ағаштарданжиналды.

Тұрақты орман тұқым учаскелері

Филиалдарда тұрақты орман тұқым учаскесі жоқ. Оның негізгі себебі тұқымбақтардың көлемінің аз болуы, сондықтан ағаш тұқымдары саябақтардан, аллеялардан ЕҚТА жерлерінен жинап алынады.

Орман тұқымбақтарының орналасуы

Боралдай филиалының тұқымбағы - Сүңгі бөлімшесі, №121 орам, Жарықбас ауылы маңында орналасқан.

Сырдария филиалының тұқымбақтары - Тақыркөл орманшылығы, Арыс қаласы маңында және Шардара орманшылығы, Шардара қаласының маңында орналасқан.

Түркістан филиалының тұқымбақтары - Шәуілдір орманшылығы, Жаңа шілік елді мекенінің манында және Қызылшаруа орманшылығы, №111 орам, Құсшы ата елді-мекенінің манында орналасқан.

ОРМАН ТҰҚЫМБАҒЫ

Филиалдардың есебiндегi орман тұқымбақтарында 2016 жылдың 1 қаңтарында есепте 1492,4 мың дана көшет болған. Ағымдағы жылы үш филиалдың тұқымбақтарында 2267,4 мың дана ағаш-бұта көшеттері өсірілді.

Оның ішінде:

— қарағаш 1681,3 мың дана;

— акация 2,07 мың дана;

— жай арша 32,03 мың дана;

— боз арша 2,52 мың дана;

— қарағай 3,0 мың дана;

— сиверс алмасы 3,5 мың дана;

— қарамала 23,1 мың дана;

— терек 3,1 мың дана;

— катальпа 5,19 мың дана;

— үйеңкі 257,3 мың дана;

— шаған 37,1 мың дана;

— айлант 8,7 мың дана;

— жиде 124,6 мың дана;

— өрік 76,7 мың дана;

— фисташки 6,3 мың дана;

— бұталы роза 0,06 мың дана;

— сирия розасы 0,3 мың дана.

Есепті жылы тоғай ормандарына мәдени орман екпелерін отырғызуға 43 га жерге 78,6 мың дана жиде көшеттері және 2012, 2013 және 2015 жылдары отырғызылған мәдени екпелерді толықтыруға 137,2 мың дана қарағаш көшеттері жұмсалды.

Өңірлік паркке қарасты Сырдария және Түркістан филиалдарының теңгерімінен «Жасыл аймақ» мемлекеттік мекемесінің теңгеріміне ақысыз түрде 430,8 мың дана көшет берілді. Аталған мекемеге беру үшін жаппай көшет қазу барысында тамыры кесілген және сынып жарамсыз болып қалған 30,9 мың дана әр-түрлі ағаш көшеттері есептен шығарылды.

Сонымен қатар, мектептер мен мекемелерге, әр-түрлі табиғат қорғау іс-шараларына 1,26 мың дана ағаш көшеттері жұмсалды. Филиалдардың орман тұқымбақтарынан 10,7 мың дана көшеттер мекемелер мен жеке тұлғаларға сатылды, барлығы 733,6 мың дана ағаш-бұта көшеттері қазылып алынды.

Күзгі түгендеу жұмыстары барысында стандартты деңгейден өсіп кеткен 123,3 мың дана әр-түрлі ағаш көшеттері есептен шығарылды.

Мәдени екпе отырғызу, мәдени екпелерді толықтыру жұмыстары мен сатылғаннан және есептен шығарылғаннан кейін 2017 жылдың 1 қаңтарына 1376,7 мың дана ағаш-бұта көшеттері қалды. Атап айтқанда:

— қарағаш 951,6 мың дана;

— акация 1,8 мың дана;

— өрік 67,9 мың дана;

— қарамала 16,5 мың дана;

— катальпа 5,1 мың дана;

— үйеңкі 212,0 мың дана;

— шаған 32,55 мың дана;

— жиде 46,0 мың дана;

— тал 0,5 мың дана;

— бұталы роза 0,06 мың дана;

— сирия розасы 0,3 мың дана;

— фисташки 6,3 мың дана;

— жай арша 30,0;

— боз арша 2,46 мың дана;

— қарағай 0,15 мың дана.

ІІ. Орманды қорғау мен күзету

Орманды қорғау мен күзету – орман өрттерінің алдын алу, орман ағаштарының заңсыз кесілуіне және ҚР басқа да Орман заңдарын бұзушылықтарға қарсы күрес жөніндегі іс-шараларды жүзеге асыру, сондай-ақ орман аурулары мен зиянкестерінен, табиғи сипаттағы қолайсыз факторлардан қорғау болып табылады.

Өрт қауіптілігі категориясы бойынша тоғайлы алқаптар І-категорияға, ал Боралдай филиалының орман қоры жерлері ІІІ-категорияға жатқызылған.

ОҚО табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасының 2016 жылғы 16 ақпандағы «2016 жылы орманды өрттен қорғау шаралары туралы» №6 санды бұйрығы негізінде өңірлік табиғи парктің ағымдағы жылы 16 ақпандағы «2016 жылы ерекше қорғалатын табиғи аумақ жерлерін өрттен қорғаудың іс-шаралары туралы» №16-ө санды бұйрығымен ерекше қорғалатын табиғи аумақ жерлерінде орман өрттерінің алдын алу және сапалы түрде өрт қауіпті маусымына дайындық мақсатында 2016 жылдың 20 ақпаны мен 20 наурыз аралығы өрт қауіпті маусымға дайындық кезеңі, ал 1 сәуір мен 1 қараша айларының аралығы өрт қауіпі бар маусым болып бекітілді.

Осыған орай, өңірлік табиғи парк аумағында өрт қауіпті маусымға дайындық айлығында және өрт қауіпті маусым барысында төмендегідей жұмыстар атқарылды:

— өрт қауіпті маусым алдында өңірлік парктің ЕҚТА жерлерінде өрт қауіпсіздігі ережелерінің орындалуын қамтамасыз ету бойынша «Сырдария-Түркістан мемлекеттік өңірлік паркі» КММ-і,ОҚО орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі аумақтық инспекциясы және ОҚО Төтенше жағдайлар департаментімен 2016 жылға арналған өзара бірлескен іс-шара жоспары жасалып, бекітілді;

— филиалдар мен бас мекемеде өңірлік табиғи паркке қарасты ерекше қорғалатын табиғи аумақ жерлерінде 2016 жылдың өрт қауіпі бар маусымына дайындық айлығында өткізілетін іс-шаралар жоспары бекітілді;

— бас мекемеге қарасты Боралдай филиалы бойынша Бәйдібек ауданы және көршілес Жамбыл облысының Жуалы және Сарысу аудандары аумағындағы, Сырдария филиалы бойынша Отырар, Шардара, Сарыағаш аудандары мен Арыс қаласы аумағындағы, Түркістан филиалы бойынша Отырар ауданы және Түркістан қаласы аумағындағы ТЖ бөлімдері және өртке қарсы қызмет бөлімдерімен орман-тоғай өрт қауіпсіздігі ережелерін сақтау, орман өрттерін болдырмау, алдын алу және жою жөніндегі бірлескен іс-шаралар жоспары жасалды;

— жергілікті атқарушы органдар, ауыл, қала әкімшіліктері және аудандық, қалалық төтенше жағдайлар мекемелерімен дала, орман өрттерін сөндіруге қатыстырылатын барлық қызметтердің өзара іс-әрекет жоспары жасалды;

— бас мекемеге қарасты филиалдардағы орман өрт сөндіру станцияларының команда құрамы туралы бұйрықтары жасалып, мүшелері бекітілді;

— филиалдарда өрт сөндіру техникалары жүргізушілерінің, уақытша өрт сөндіру қарауылдарының тізбесі, телефондары және орналасу сызбасы жасалды;

— өрт қауіпті маусым барысында филиалдардың өрт қаупі аса жоғары аймақтарына кіруге уақытша шектеу қою жөнінде Арыс және Отырар аудандарының төтенше жағдайлар комиссия төрағасының өкімдері шығарылған;

— өңірлік парктің 2016 жылғы 22 ақпандағы «Мекемеге қарасты мемлекеттік инспекторлардың білімін жетілдіруге 40 сағаттық оқу-семинар сабағын және техминимумын өткізу туралы» №18-ө бұйрығымен оқу жоспарының бағдарламасы бекітіліп, осы бойынша өңірлік паркке қарасты филиалдарда семинар сабақтары өткізілді;

— өрт қауіпті маусым қарсаңында бас мекеменің 2016 жылғы 11 наурыздағы №25-ө санды кезекшілік бұйрығы шығарылып, мекеме қызметкерлерінің кезекшілік кестесі түзілді, сондай-ақ орман өртін тіркеу журналы, демалыс және мереке күндеріндегі кезекшілік журналдары жаңартылып арналды;

— ауыл әкімшіліктерімен, жергілікті тұрғындар және ауыл орта мектептерімен 79 ерікті өрт сөндіру командалары (ЕӨСК) құрылып, қарамағына 784 азаматтар тіркелді;

— филиалдарға қарасты ЕҚТА аумағының өрт қауіпі жоғары аймақтарына 8 орман өртін сөндіру бекеттері ұйымдастырылып, тракторлармен, автокөліктермен, басқа да өртке қарсы құрал-саймандармен қамтамасыз етілді;

— 2016 жылдың индикативтік жоспарына сәйкес ЕҚТА жерімен шекаралас жердегі шөптесін өсімдіктерді бақылаулы өртеу жұмыстары жинақталған құжаттары мен карта-сызбалары негізінде Сырдария филиалында 60 шақырым және Түркістан филиалында 50 шақырым, жалпы 110 шақырым жерде толық аяқталды;

— сонымен қатар, филиалдарда 70 шақырым жерде жаңадан минералды жолақтар жасалып, 1589 шақырым жерде минералды жолақтарды күтіп-баптау жұмыстары жүргізілді. Сондай-ақ, 110 шақырым өртке қарсы жолдар жөнделді;

— ЕҚТА жерлерінде 204 дана бұрыңғы орнатылып, беттері жыртылған, сымтетік номерлері мен баптары өзгерген аншлаг пен паннолар жаңартылды;

— сондай-ақ, 18 дана радиобайланыс жүйелері қалпына келтіріліп, мемлекеттік инспекторлардың күзет көліктеріне жем шөптер алынды;

— ағымдағы жылдың 11 айында филиалдардың ерекше қорғалатын табиғи аумақ жерлерімен шектесіп жатқан 173 шаруа қожалықтары және 56 елді-мекендермен орман өрттерінің алдын алу, орман өрті орын алған жағдайда бірлесіп сөндіру жөнінде келісім шарттар жасалынды;

— Өңірлік табиғи паркке қарасты филиалдарда өрт қауіпті маусым қарсаңында уақытша өрт қарауылдарын ұстауға 24 адам, уақытша өрт сөндіру көлігі мен өрт сөндірушілерді ұстауға 8 адам жұмысқа қабылданды.

Үгіт насихат жұмыстары

— жергілікті тұрғындар мен демалушылардың өңірлік табиғи парк туралы толық ақпарат алу үшін ЕҚТА жерлерінде бұрынғы орман қорғау мекемесі кезеңінен келе жатқан және ӘҚБтК-нің өзгеруіне байланысты өңірлік табиғи парк кезінде қойылған 204 дана аншлаг пен паннолардың беттері көрнекі жапсырмамен жаңартылды;

— орман өрттерінің алдын алу, табиғатты аялап, қорғау жөнінде үгіт насихат жұмыстары шеңберінде жыл басынан БАҚ-да 212 мақала, 20 рет радио мен теледидардан сұхбат берілді;

— жергілікті тұрғындар, мектептер, ұжымдарда 147 рет баяндамалар мен әңгімелер өткізіліп, оған 2111 адам қатысты. Сондай-ақ, 4268 дана естеліктер мен үн-парақ қағаздары таратылды.

Орман өрттері

2016 жылы өңірлік табиғи парк аумағында орман өрті орын алған жоқ.

Өрт қауіпті маусым кезінде ЕҚТА жерімен шекаралас аймақтарда 22 рет өрт оқиғасы орын алып, өртті сөндіру жұмыстарына филиалдардан 235 қызметкер мен уақытша өрт қарауылдары және техникалар қатысты.

ІІІ. Орманды жанама пайдалану және сүрек дайындау.

Ерекше қорғалатын табиғи аумақта жанама пайдалануды қамтамасыз ету мақсатында жеке және заңды тұлалармен жасалатын келісім-шартта ЕҚТА ережелерінің, өрт қауіпіздігі және Орман кодексі бойынша талаптардың қатаң сақталуы көрсетілген.

Өңірлік паркке қарасты филиалдарда ағымдағы жылы жеке тұлғаларға жалпы 87 дана және заңды тұлғаларға 7 дана орман билеттері берілді, оның ішінде мал жайылымы бойынша 37 дана, шөп шабу бойынша 10 дана, бал арасын орналастыру бойынша 31 дана және мәдени-сауықтыру мен туристік-рекреациялық мақсатта 9 дана орман билеттері жазылып, бюджетке 1720,8 теңге түсті.

2016 жылы ағаш кесуден сүрек дайындау